Không khí ở phường Tân Sơn Hòa chịu ảnh hưởng từ hai nguồn chính: hoạt động của sân bay Tân Sơn Nhất (máy bay, xe phục vụ mặt đất) và dòng xe rất đông trên các trục Trường Sơn, Hoàng Văn Thụ, Bạch Đằng, Hồng Hà, Phổ Quang. Với người sống trong khu dân cư, bụi và khí thải từ xe cộ đường phố thường là thứ cảm nhận rõ hằng ngày; sân bay góp thêm một phần, nhất là gần khu sân đỗ. Cách giảm ảnh hưởng là giữ nhà sạch bụi đúng cách, chọn giờ mở cửa, và chăm sóc hô hấp cho người nhạy cảm.
Bài không đưa chỉ số chất lượng không khí hay số đo, vì những con số này thay đổi theo giờ, theo mùa và theo vị trí đo. Nếu cần số liệu, nên xem các nguồn quan trắc chính thức của thành phố. Bài tập trung vào hiểu nguồn gốc và những việc mỗi gia đình làm được.
Hai nguồn bụi, khí thải khác nhau thế nào
Máy bay khi cất hạ cánh, lăn bánh và nổ máy chờ ở sân đỗ thải ra khí đốt nhiên liệu, cùng với bụi mòn từ lốp và phanh. Phần lớn khí thải khi máy bay đã lên cao thì phân tán trên tầng cao; phần ảnh hưởng tới mặt đất tập trung nhiều hơn ở khu vực sân đỗ, đường lăn và đầu đường băng. Ngoài máy bay, sân bay còn có hàng trăm xe phục vụ mặt đất, xe chở hàng, xe đưa đón chạy liên tục.
Đường phố quanh sân bay thì có lưu lượng xe máy, ô tô rất đông, nhất là giờ cao điểm và những đợt nhiều chuyến bay hạ cánh. Xe chạy chậm, dừng chờ, nổ máy tại chỗ trong lúc kẹt xe thải nhiều hơn xe chạy đều. Bụi đường bị bánh xe cuốn lên, bụi từ các công trình xây dựng, sửa chữa trong khu dân cư cũng góp phần.
Người sống trong hẻm, cách xa sân đỗ nhưng gần mặt đường lớn thường cảm nhận bụi đường phố rõ hơn. Ngược lại, nhà sát hàng rào sân bay đôi khi ngửi thấy mùi nhiên liệu khi gió thổi từ phía sân bay về. Mỗi căn nhà có "bức tranh không khí" riêng tuỳ vị trí, tuỳ tầng ở và tuỳ cửa mở về hướng nào.
Hiểu đúng nguồn giúp chọn đúng cách đối phó. Nếu bụi chủ yếu từ mặt đường, thì cửa và lối vào phía mặt tiền là chỗ cần xử lý; nếu mùi theo gió từ phía sân bay, thì giờ mở cửa và hướng gió quan trọng hơn.
Những dấu hiệu quen thuộc trong nhà
Lớp bụi đen mịn trên bậu cửa sổ. Thường là bụi từ khói xe và đường phố, bám nhanh ở cửa mặt tiền. Lau mỗi ngày bằng khăn ẩm thay vì phủi khô, vì phủi khô làm bụi bay lên lại.
Mùi nhiên liệu thoảng qua. Có lúc gió đưa mùi từ khu sân đỗ hay từ dòng xe kẹt về. Mùi thường thoáng qua theo gió; nếu ngửi thấy liên tục, đậm, nên kiểm tra nguồn khác như rò rỉ gas trong nhà.
Rèm, quạt nhanh bám bẩn. Rèm cửa mặt tiền, cánh quạt, lưới lọc máy lạnh bám bụi nhanh hơn ở khu ít xe. Lịch vệ sinh nên dày hơn.
Đồ phơi ngoài trời có bụi. Quần áo phơi ở ban công mặt đường, sân thượng thoáng có thể bám bụi vào giờ cao điểm. Phơi phía sau nhà hay trong giếng trời đỡ hơn.
Mũi họng khô, hắt hơi. Có người nhạy cảm với bụi sẽ hay hắt hơi, ngứa mũi. Nếu kéo dài, ho nhiều, khó thở, nên đi khám thay vì tự đoán nguyên nhân.
Giữ nhà sạch bụi đúng cách
Nhà ống gần mặt đường lớn cần thói quen vệ sinh khác một chút so với nhà ở khu yên tĩnh. Những việc các gia đình hay làm:
- Lau ẩm thay vì quét khô: nền nhà, bậu cửa, mặt bàn lau bằng khăn ẩm hay cây lau nhà để bụi mịn không bay lên.
- Thảm chùi chân và chỗ cởi giày ở cửa: bụi đường phần lớn theo chân người vào nhà.
- Đóng cửa mặt tiền giờ cao điểm: buổi sáng và chiều tối là lúc xe đông nhất; mở cửa thông gió vào giờ thưa xe.
- Vệ sinh lưới lọc máy lạnh định kỳ: lưới bẩn vừa giảm hiệu quả làm mát vừa thổi bụi ngược vào phòng.
- Cây xanh ở ban công: không lọc được nhiều không khí như lời đồn, nhưng giúp chắn bụi thô và tạo bóng mát; cần lau lá thường xuyên.
- Rèm, ga giường giặt thường xuyên hơn, nhất là phòng hướng ra mặt đường.
Những việc này nghe đơn giản, nhưng làm đều đặn có tác dụng rõ với người có cơ địa dị ứng. Đầu tư một cây lau nhà tốt thường đáng hơn mua nhiều món trang trí lọc không khí.
Nhà có xe máy để trong nhà qua đêm nên dắt xe vào khi máy đã nguội bớt và không nổ máy lâu trong nhà. Khí thải từ chính chiếc xe trong phòng khách nhiều khi đáng kể hơn khói ngoài đường.
Máy lọc không khí: khi nào cần, dùng thế nào
Máy lọc không khí hữu ích với phòng đóng kín, có người nhạy cảm như trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp. Máy hoạt động bằng cách hút không khí qua màng lọc rồi thổi ra; hiệu quả phụ thuộc vào kích thước phòng, loại màng lọc và việc đóng cửa khi chạy máy.
Khi chọn, nên đối chiếu công suất máy với diện tích phòng, xem màng lọc thuộc loại nào, chi phí thay màng ra sao. Máy đặt ở chỗ thoáng, không sát tường hay góc kẹt. Thay màng lọc đúng hạn: màng đã đầy bụi không còn lọc tốt mà còn có thể thành nơi bám bẩn. Máy lọc không thay được việc thông gió; phòng vẫn cần trao đổi không khí với bên ngoài vào những lúc thích hợp.
Tiếng chạy đều của máy lọc còn có tác dụng phụ là tạo nền âm thanh, giúp che tiếng máy bay bất chợt khi ngủ. Nhiều gia đình ở gần sân bay dùng máy lọc với cả hai mục đích. Chỉ cần chọn chế độ chạy êm vào ban đêm để chính máy không thành nguồn ồn.
Khi nào mở cửa, khi nào đóng
Không có giờ đúng cho mọi nhà, nhưng có thể dựa vào nguyên tắc dưới đây và điều chỉnh theo trải nghiệm của căn nhà mình:
| Thời điểm | Không khí ngoài trời thường | Gợi ý |
|---|---|---|
| Sáng sớm trước giờ đi làm | Mát, xe còn thưa | Mở cửa thông gió |
| Giờ cao điểm sáng | Xe đông, bụi đường nhiều | Đóng cửa mặt tiền |
| Giữa trưa | Nắng nóng, xe vừa phải | Đóng cửa giữ mát, mở cửa sau nếu có |
| Giờ tan tầm chiều | Xe đông, kẹt nhiều | Đóng cửa mặt tiền |
| Sau mưa | Bụi lắng xuống, không khí trong hơn | Mở cửa thông gió |
| Đêm khuya | Xe thưa, mát | Mở hay đóng tuỳ tiếng máy bay và an ninh |
Ghi chú thêm: những ngày gió thổi từ phía sân bay về nhà, nhà sát hàng rào sân bay có thể ngửi thấy mùi nhiên liệu nhiều hơn; khi đó nên đóng cửa phía ấy. Dần dần, mỗi gia đình sẽ rút ra lịch mở đóng cửa riêng.
Mùa khô, mùa mưa và không khí trong phường
Người ở lâu năm trong khu Tân Bình cũ thường nhận xét không khí mùa khô khác hẳn mùa mưa. Mùa khô, trời ít mưa, đường khô, bụi bị bánh xe cuốn lên nhiều hơn và lơ lửng lâu hơn; những buổi sáng lặng gió đôi khi thấy cả khu phố như phủ một lớp mờ. Đây là lúc lịch lau nhà nên dày hơn, đồ phơi nên đưa vào sớm.
Mùa mưa, những cơn mưa chiều rửa bớt bụi trong không khí và trên mặt đường. Ngay sau cơn mưa thường là lúc không khí trong lành nhất trong ngày, hợp để mở cửa thông gió. Bù lại, mùa mưa có nồm ẩm, nhà đóng kín lâu dễ mốc; cần cân bằng giữa đóng cửa tránh bụi, tránh ồn và mở cửa cho khô thoáng.
Hướng gió cũng đổi theo mùa. Có mùa gió đưa không khí từ phía sân bay về khu dân cư, có mùa ngược lại. Không cần nhớ chi tiết, chỉ cần để ý: những tuần thấy mùi nhiên liệu nhiều hơn thường trùng với một hướng gió nhất định, và khi gió đổi thì mùi giảm. Điều này cũng liên quan tới hướng cất hạ cánh và tiếng ồn, được bàn trong bài về vì sao có ngày máy bay ồn hơn.
Ra đường: khẩu trang và giờ giấc
Người đi xe máy trên các trục quanh sân bay giờ cao điểm hít phải khí thải từ hàng trăm chiếc xe xung quanh, nhất là khi kẹt xe đứng yên. Khẩu trang vừa khít mặt giúp giảm bụi thô; loại khẩu trang lọc tốt hơn giúp giảm cả một phần bụi mịn, với điều kiện đeo đúng cách, kín mép.
Tránh đứng chờ sát ống xả xe phía trước khi dừng đèn đỏ hay kẹt xe; giữ khoảng cách một chút giúp đỡ hít trực tiếp khí thải. Nếu có thể, chọn đi qua các con hẻm thay vì trục chính vào giờ cao điểm, vừa đỡ kẹt vừa đỡ khói.
Với người tập thể dục ngoài trời, buổi sáng sớm trước giờ đi làm hay buổi tối muộn sau giờ tan tầm thường là lúc không khí dễ chịu hơn. Công viên Hoàng Văn Thụ là chỗ quen thuộc của người dân trong khu; tập ở lối đi xa mặt đường lớn đỡ bụi hơn tập sát rìa công viên.
Khi nào nên đi khám
Bụi và khí thải đô thị có thể làm nặng thêm các vấn đề hô hấp sẵn có như viêm mũi dị ứng, hen, viêm phế quản. Nếu bạn hay người trong nhà ho kéo dài, khò khè, khó thở, hay bị viêm đường hô hấp tái đi tái lại, đừng tự kết luận do sống gần sân bay hay do đường phố. Hãy đi khám để bác sĩ đánh giá và hướng dẫn.
Người có bệnh hô hấp, tim mạch đang điều trị nên hỏi bác sĩ về việc đeo khẩu trang, dùng máy lọc, tập thể dục ngoài trời. Bác sĩ hiểu tình trạng cụ thể sẽ cho lời khuyên phù hợp hơn mọi lời khuyên chung.
Trẻ nhỏ hay ho, sổ mũi kéo dài nên được khám nhi. Ghi lại thời điểm triệu chứng nặng lên (sau khi đi đường, sau ngày nhiều bụi, theo mùa) giúp bác sĩ có thêm thông tin.
Một lưu ý cuối: khói thuốc lá, khói bếp than, nhang khói trong nhà nhiều khi ảnh hưởng tới phổi của người trong nhà nhiều hơn bụi ngoài đường. Trước khi lo về sân bay, hãy chắc rằng không khí trong chính căn nhà mình đã sạch.
Câu hỏi thường gặp
Sống gần sân bay có bị ô nhiễm không khí nặng hơn nơi khác không?
Khu quanh sân bay chịu ảnh hưởng của cả hoạt động sân bay và dòng xe đông trên các trục dẫn vào. Mức độ cụ thể thay đổi theo vị trí, giờ, mùa. Muốn biết số liệu, nên xem nguồn quan trắc chính thức. Với từng gia đình, cách vệ sinh nhà và chọn giờ mở cửa tạo khác biệt rõ.
Mùi xăng dầu ngửi thấy trong nhà có phải từ sân bay?
Có thể, khi gió thổi từ phía sân bay về và nhà ở gần khu sân đỗ. Nhưng mùi cũng có thể từ dòng xe kẹt ngoài đường hay từ nguồn trong nhà như bình gas, xe máy để trong nhà. Nếu mùi đậm và kéo dài, kiểm tra nguồn trong nhà trước vì liên quan an toàn.
Có nên trồng nhiều cây trong nhà để lọc khí thải không?
Cây xanh tạo bóng mát, chắn bụi thô ở ban công và làm không gian dễ chịu, nhưng khả năng lọc không khí trong nhà của vài chậu cây là hạn chế. Nên coi cây là thêm, còn giảm bụi chủ yếu nhờ lau ẩm, đóng cửa giờ cao điểm và thông gió hợp lý.
Máy lọc không khí có cần chạy cả ngày không?
Tuỳ nhu cầu. Phòng ngủ đóng kín có người nhạy cảm có thể chạy khi có người trong phòng. Nhà mở cửa thông gió thì máy lọc ít tác dụng lúc đó. Quan trọng là đóng cửa khi chạy máy, chọn đúng công suất và thay màng lọc đúng hạn.
Phơi quần áo ở sân thượng gần sân bay có bị bám bụi không?
Có thể bám bụi đường phố, nhất là sân thượng thoáng hướng ra trục đường lớn vào giờ cao điểm. Phơi ở phía sau nhà, trong giếng trời, hay phơi vào giờ thưa xe giúp đỡ hơn. Sau những ngày nhiều bụi, nên giũ kỹ trước khi cất.
Đeo khẩu trang loại nào khi chạy xe ở Trường Sơn giờ cao điểm?
Khẩu trang vừa khít mặt, che kín mũi miệng giúp giảm bụi. Loại có khả năng lọc bụi mịn tốt hơn khẩu trang vải thông thường nếu đeo đúng. Người có bệnh hô hấp nên hỏi bác sĩ loại phù hợp, vì một số loại gây khó thở khi đeo lâu.