Cách âm nhà ống gần sân bay Tân Sơn Nhất hiệu quả nhất khi bắt đầu từ chỗ yếu: khe hở quanh cửa, cửa sổ kính đơn, ô thoáng và mái tôn. Tường gạch của nhà phố thường đã chặn âm khá tốt; tiếng máy bay chủ yếu lọt qua cửa và mái. Thứ tự hợp lý là bịt khe hở, nâng cấp cửa sổ phòng ngủ, xử lý mái hoặc trần tầng trên cùng, rồi mới tới những hạng mục tốn kém khác.
Bài viết cho chủ nhà và người thuê dài hạn ở phường Tân Sơn Hòa (Phường 1, 2, 3 Tân Bình cũ), nơi nhà ống trong hẻm chiếm phần lớn. Không có số đo độ ồn hay giá vật liệu trong bài: mỗi căn nhà một khác, và giá thay đổi liên tục. Thay vào đó là nguyên lý để bạn tự đánh giá nhà mình, đặt câu hỏi đúng cho thợ và tránh những khoản chi không đem lại kết quả.
Âm thanh máy bay đi vào nhà bằng đường nào
Âm thanh giống như nước: nó tìm chỗ hở để lọt vào. Một bức tường gạch dày nhưng có ô thoáng phía trên cửa thì tiếng máy bay vẫn tràn vào qua ô thoáng ấy. Với nhà ống điển hình ở Tân Sơn Hòa, có năm đường vào chính: khe hở quanh khung cửa đi và cửa sổ; mặt kính đơn mỏng; ô thoáng, lỗ thông gió, khe lắp máy lạnh; mái tôn hay mái nhẹ ở tầng thượng; và cầu thang thông tầng dẫn âm từ sân thượng xuống.
Tiếng máy bay có nhiều thành phần âm trầm, loại âm khó chặn hơn âm cao. Âm trầm xuyên qua vật liệu nhẹ, mỏng (kính đơn, tôn, tấm thạch cao một lớp) dễ hơn qua vật liệu nặng, dày. Đó là lý do mái tôn và kính đơn thường là thủ phạm chính, còn tường gạch ít khi là vấn đề.
Hiểu được đường đi của âm thanh giúp tránh sai lầm phổ biến: bỏ nhiều tiền ốp vật liệu tiêu âm lên tường trong khi cửa sổ vẫn hở. Vật liệu tiêu âm làm phòng bớt vang, nhưng không chặn được âm từ bên ngoài lọt vào.
Cũng cần nhớ rằng nhà ống trong hẻm thường dùng chung tường với hai nhà hai bên. Tường chung gần như không phải đường vào của tiếng máy bay, nên không cần xử lý cho mục đích này; ngân sách nên dồn vào mặt tiền, mặt sau và mái, nơi tiếp xúc trực tiếp với bầu trời.
Tự kiểm tra nhà mình trong một buổi tối
Trước khi gọi thợ, có thể tự tìm chỗ yếu bằng cách đơn giản. Làm vào buổi tối khi phố bớt ồn, lúc có máy bay bay qua:
- Đóng hết cửa phòng cần kiểm tra, tắt quạt và máy lạnh.
- Đứng sát từng cửa sổ, cửa đi, ô thoáng khi có máy bay qua; nơi nào nghe rõ nhất là chỗ hở lớn nhất.
- Soi đèn pin từ bên ngoài vào khe cửa trong lúc người khác đứng trong phòng tối: chỗ nào lọt sáng là lọt âm.
- Lên tầng thượng nghe tiếng mưa hay tiếng máy bay dội trên mái; nếu phòng dưới mái nghe như trống thì mái là vấn đề chính.
- Ghi lại theo từng phòng, đánh dấu phòng ngủ là ưu tiên một.
Bản ghi này là thứ nên đưa cho thợ khi hỏi báo giá. Thợ có dữ kiện cụ thể sẽ đề xuất đúng hạng mục, thay vì chào làm trọn gói cả nhà. Nó cũng giúp so sánh trước và sau khi làm, để biết khoản chi nào thật sự có tác dụng.
Cửa sổ: hạng mục đáng tiền nhất
Độ kín quan trọng hơn độ dày kính. Một cửa kính dày lắp trong khung hở vẫn ồn. Khung phải khít, có gioăng cao su ép chặt khi đóng. Cửa lùa thường khó kín bằng cửa mở quay có khoá ép nhiều điểm; nếu chọn cửa lùa, hỏi kỹ thợ về loại ray và gioăng.
Kính hộp hai lớp hay kính dán. Kính hộp có khoảng trống giữa hai tấm kính, kính dán có lớp phim giữa hai tấm. Cả hai đều giảm âm tốt hơn kính đơn; mỗi loại có ưu thế riêng với dải âm khác nhau. Đây là chuyện nên hỏi đơn vị làm cửa và yêu cầu họ giải thích thông số, thay vì chọn theo tên gọi quảng cáo.
Thêm một lớp cửa thứ hai. Với nhà không muốn tháo cửa cũ, lắp thêm một lớp cửa sổ phía trong, cách cửa cũ một khoảng, là cách giảm âm hiệu quả. Khoảng không khí giữa hai lớp cửa làm âm yếu đi đáng kể.
Ô thoáng và khe máy lạnh. Ô thoáng trên cửa nên bịt lại bằng kính hoặc tấm kín nếu đã có máy lạnh, quạt hút. Lỗ đi ống máy lạnh phải được trám kín bằng vật liệu chuyên dụng, không chỉ dán băng keo.
Mái tôn và tầng thượng
Nhiều nhà ống ở khu Tân Bình cũ có tầng thượng lợp mái tôn, dùng làm phòng giặt phơi, phòng thờ hay phòng ở thêm. Mái tôn mỏng, nhẹ nên vừa để tiếng máy bay lọt vào, vừa rung dội tạo thêm tiếng ồn. Phòng dưới mái tôn thường là phòng ồn nhất nhà.
Cách xử lý theo nguyên lý là tăng khối lượng và tạo lớp đệm: làm trần bên dưới mái với một khoảng không khí ở giữa, lót vật liệu cách nhiệt, cách âm dạng sợi trong khoảng trống ấy; hoặc thay bằng loại mái có lớp cách nhiệt dày hơn. Trần thạch cao hai lớp, có lớp bông khoáng phía trên thường hiệu quả hơn trần một lớp mỏng. Lựa chọn cụ thể nên bàn với thợ có kinh nghiệm, vì còn liên quan tới chống nóng, chống thấm và tải trọng.
Lưu ý quan trọng: thay đổi kết cấu mái, nâng tầng, làm thêm phòng trên sân thượng ở khu gần sân bay có thể liên quan tới quy định về chiều cao công trình. Việc sửa trần bên trong thường không ảnh hưởng, nhưng nếu thay đổi chiều cao hay hình khối ngôi nhà, hãy hỏi cơ quan cấp phép xây dựng trước.
Thứ tự làm theo mức chi phí
Bảng dưới sắp xếp các hạng mục từ rẻ tới tốn kém, kèm mức hiệu quả thường thấy với tiếng máy bay. Mức chi phí chỉ là so sánh tương đối, không phải giá:
| Hạng mục | Chi phí tương đối | Hiệu quả với tiếng máy bay | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ron, gioăng khe cửa | Thấp | Rõ rệt nếu cửa đang hở | Tự làm được, nên làm đầu tiên |
| Bịt ô thoáng, trám lỗ ống | Thấp | Rõ rệt với phòng có ô thoáng | Giữ thông gió bằng quạt hút |
| Rèm dày, đồ đạc làm đệm | Thấp | Giảm vang, giảm nhẹ âm cao | Hợp nhà thuê |
| Cửa sổ phòng ngủ kín, kính tốt | Trung bình | Cao | Ưu tiên phòng ngủ trước |
| Thêm lớp cửa phía trong | Trung bình | Cao | Không phải tháo cửa cũ |
| Trần cách âm dưới mái tôn | Trung bình đến cao | Cao với phòng tầng thượng | Kết hợp chống nóng |
| Thay toàn bộ cửa cả nhà | Cao | Cao nhưng có thể thừa | Chỉ làm khi đã xử lý phòng ngủ mà vẫn chưa đủ |
Ví dụ giả định: một gia đình có ngân sách vừa phải, phòng ngủ chính ở mặt tiền. Làm ron khe và bịt ô thoáng trước, ở thử vài tuần; nếu vẫn ồn thì thay cửa sổ phòng ngủ. Cách làm từng bước này thường đem lại kết quả gần bằng làm trọn gói với chi phí thấp hơn nhiều.
Thông gió khi đã đóng kín cửa
Một hệ quả của cách âm là nhà kín hơn, ít gió lùa hơn. Ở khí hậu nóng ẩm của TP.HCM, đóng kín cửa cả ngày dễ làm phòng bí, ẩm, có mùi. Vì vậy cách âm phải đi kèm với thông gió có kiểm soát: quạt hút gió có đường ống uốn khúc để âm khó đi thẳng, hoặc mở cửa vào những giờ máy bay thưa và phố bớt ồn.
Máy lạnh giúp đóng cửa mà không nóng, nhưng không thay được việc trao đổi không khí. Nhà đông người, có bếp nấu trong nhà càng cần lối thoát hơi. Khi bàn với thợ, nên hỏi luôn phương án thông gió cho từng phòng đã làm kín.
Với nhà có người già hay trẻ nhỏ, nhà đốt bếp than hay bếp gas trong không gian kín, việc thông gió càng quan trọng vì liên quan tới an toàn. Không bịt kín hoàn toàn những phòng có thiết bị đốt nhiên liệu.
Kính rung, tường nứt: có phải do máy bay?
Người ở gần đường bay đôi khi thấy cửa kính rung nhẹ, đồ trên kệ kêu lách cách khi máy bay lớn bay qua thấp. Đây là hiện tượng âm trầm làm các vật nhẹ, lắp lỏng dao động theo, giống như tiếng loa siêu trầm làm rung cửa kính xe. Nó thường không phải dấu hiệu kết cấu nhà có vấn đề, mà cho thấy khung cửa, tấm kính hay nẹp đang lỏng.
Cách xử lý: siết lại nẹp kính, chèn gioăng vào chỗ kính tiếp xúc khung, kê đệm cao su dưới đồ vật hay rung. Khi chỗ lỏng được chèn chặt, tiếng lách cách mất đi và phòng cũng bớt ồn hơn.
Còn vết nứt tường, nứt trần thì nguyên nhân thường đa dạng hơn: nền đất lún, nhà bên cạnh đào móng xây mới, co ngót vật liệu theo nắng mưa, thấm nước lâu năm. Không nên vội quy cho máy bay. Nếu vết nứt dài ra theo thời gian, rộng dần, xuất hiện ở dầm cột hay kèm cửa khó đóng, hãy mời kỹ sư kết cấu đến xem; đó là chuyện an toàn của cả ngôi nhà chứ không còn là chuyện tiếng ồn.
Chọn thợ và nghiệm thu
Thị trường làm cửa và cách âm có nhiều lời chào hấp dẫn. Thay vì tin vào cam kết "chống ồn hoàn toàn", hãy hỏi thợ cụ thể: loại kính, độ dày, loại gioăng, cách lắp khung vào tường, cách trám khe giữa khung và tường. Một đơn vị làm cẩn thận sẽ giải thích được vì sao chọn cấu tạo đó cho tiếng máy bay chứ không chỉ cho tiếng xe.
Khi nghiệm thu, làm lại bài kiểm tra đèn pin và đứng nghe vào buổi tối có máy bay qua. Mở đóng cửa nhiều lần xem có khít không, gioăng có ép đều không. Nếu có thể, so với ghi chép trước khi làm để thấy rõ khác biệt. Giữ lại giấy tờ bảo hành, vì gioăng cao su lão hoá theo thời gian và cần thay.
Với nhà thuê, mọi thay đổi gắn vào kết cấu như thay cửa, làm trần cần sự đồng ý của chủ nhà bằng văn bản và thoả thuận ai chịu chi phí, ai sở hữu phần cải tạo khi hết hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Ốp mút tiêu âm lên tường có chặn được tiếng máy bay không?
Mút và tấm tiêu âm chủ yếu giảm tiếng vang trong phòng, không chặn được âm từ ngoài vào. Tiếng máy bay lọt chủ yếu qua cửa, khe hở và mái nhẹ. Muốn giảm tiếng từ ngoài, cần làm kín và tăng khối lượng ở những chỗ yếu đó.
Kính cường lực dày có cách âm tốt không?
Kính dày hơn giúp giảm âm hơn kính mỏng, nhưng nếu khung cửa hở thì hiệu quả mất nhiều. Kính hộp hay kính dán có cấu tạo nhiều lớp thường hợp hơn cho mục đích cách âm. Nên hỏi đơn vị làm cửa giải thích cụ thể thay vì chỉ dựa vào độ dày.
Có cần xin phép khi thay cửa sổ, làm trần cách âm không?
Thay cửa, làm trần bên trong thường là sửa chữa nhỏ, nhưng quy định về cấp phép thay đổi theo từng trường hợp. Nếu việc sửa làm thay đổi kết cấu, chiều cao, mặt tiền, nên hỏi bộ phận quản lý xây dựng của phường hoặc cơ quan cấp phép trước khi làm.
Làm kín cửa xong phòng bị bí thì làm sao?
Lắp quạt hút có đường ống uốn khúc để thông gió mà âm khó lọt thẳng vào, hoặc mở cửa vào những giờ ít máy bay. Phòng có bếp gas, bếp than tuyệt đối không bịt kín hoàn toàn. Nên bàn phương án thông gió cùng lúc với cách âm.
Gioăng cao su ở cửa dùng được bao lâu?
Gioăng lão hoá theo thời gian, nhất là ở cửa hướng nắng. Khi thấy gioăng cứng, nứt hay không còn ép khít, tiếng ồn sẽ lọt vào trở lại. Kiểm tra định kỳ và thay khi cần; đây là việc rẻ nhưng giữ được hiệu quả cách âm lâu dài.
Nhà đã cách âm có còn nghe tiếng máy bay không?
Vẫn nghe, nhưng nhỏ và xa hơn. Không có biện pháp dân dụng nào làm tiếng máy bay biến mất hoàn toàn trong nhà gần sân bay. Mục tiêu thực tế là để phòng ngủ đủ yên cho giấc ngủ và phòng làm việc đủ yên cho cuộc gọi.