Mùa mưa ở TP Hồ Chí Minh thường kéo dài từ khoảng tháng năm đến tháng mười một; ở phường Tân Sơn Hòa, như nhiều khu đô thị cũ, mưa lớn tập trung có thể làm vài đoạn đường và hẻm thấp đọng nước một lúc trước khi rút. Việc của mỗi gia đình là chuẩn bị trước: thông máng xối và miệng cống trước nhà, nâng ổ điện và thiết bị ở tầng trệt, có chỗ dắt xe lên cao, cất giấy tờ quan trọng, và biết cách giữ an toàn điện khi nước vào nhà.
Chuyện đường nào ngập, nên đi đường vòng nào thuộc chuyên mục giao thông của trang. Bài này nói về phía trong nhà và quanh nhà: những gì người dân có thể tự làm, những gì cần báo tổ dân phố hoặc đơn vị quản lý, và các lưu ý sức khoẻ trong mùa mưa. Bài không nêu mức ngập hay điểm ngập cụ thể vì tình hình thay đổi theo từng năm và từng công trình thoát nước.
Vì sao khu đô thị cũ dễ có nước đọng khi mưa lớn
Vùng Tân Bình cũ được đô thị hoá dày đặc qua nhiều chục năm. Nhà cửa, đường bê tông, sân lát gạch che gần hết mặt đất, nên khi mưa lớn, nước không thấm xuống được mà dồn hết vào cống. Hệ thống cống ở nhiều khu được xây từ lâu, có đoạn nhỏ so với lượng mưa dồn về trong thời gian ngắn. Vì vậy, một cơn mưa to kéo dài vài chục phút có thể làm nước đọng trên mặt đường trước khi kịp thoát.
Trong các hẻm, nguyên nhân còn đến từ chuyện nâng nền. Nhà nào xây lại thường nâng nền cao hơn mặt hẻm, rồi hẻm lại được nâng theo đợt, khiến những căn nhà cũ chưa sửa bị thấp hơn xung quanh. Khi mưa, nước từ hẻm và nhà bên cạnh chảy vào căn thấp. Đây là lý do cùng một con hẻm, có nhà khô ráo, có nhà nước tràn vào phòng khách.
Rác cũng góp phần: túi ni lông, lá cây, rác vứt xuống miệng cống làm tắc lối thoát nước. Một miệng cống bị bịt trước cửa nhà có thể biến một cơn mưa bình thường thành một vũng nước lớn. Đây là phần mà chính người dân có thể làm tốt hơn mỗi ngày.
Ngoài mưa, khu vực sông rạch phía nam thành phố còn chịu triều cường; vùng Tân Sơn Hòa ở xa sông lớn nên chuyện nước đọng chủ yếu gắn với mưa và năng lực thoát nước. Nếu gặp chỗ đọng nước kéo dài bất thường, người dân có thể phản ánh để đơn vị quản lý kiểm tra cống.
Biết con hẻm của mình
Cách đáng tin nhất để biết nhà mình có rủi ro nước đọng không là hỏi người đã ở lâu trong hẻm: những năm trước nước lên tới đâu, rút sau bao lâu, nhà nào hay bị. Quan sát chân tường nhà xung quanh, nếu thấy vết ố, lớp sơn bong ngang một độ cao, có thể nước từng lên tới đó. Một cơn mưa lớn đầu mùa cũng là dịp để tự quan sát hướng nước chảy trong hẻm, chỗ nào đọng lâu nhất.
Việc nên làm trước khi vào mùa mưa
Danh sách dưới làm được trong một buổi cuối tuần, tốn ít tiền mà giảm nhiều phiền toái suốt mùa mưa.
- Leo lên sân thượng kiểm mái tôn, mái ngói, chỗ nối giữa nhà mình và nhà bên cạnh; bít lại các khe nứt, lỗ đinh rỉ.
- Thông máng xối, ống thoát nước mái; lá cây và rác tích lại cả mùa khô sẽ làm nước tràn vào tường khi mưa đầu mùa.
- Dọn miệng cống, rãnh thoát nước trước nhà; không đổ rác, xà bần xuống miệng cống.
- Nâng ổ cắm điện ở tầng trệt nếu đang ở sát sàn; đặt máy giặt, tủ lạnh trên kệ kê cao nếu nhà từng bị nước vào.
- Chuẩn bị bao cát nhỏ hoặc tấm chắn cửa nếu nhà thấp hơn mặt hẻm.
- Cất giấy tờ quan trọng, đồ điện tử, ảnh gia đình ở tầng trên hoặc trong hộp kín.
- Kiểm đèn pin, sạc dự phòng, áo mưa, ủng cho cả nhà.
- Kiểm cây xanh trước nhà có cành khô, cành vươn ra đường dây điện không; báo đơn vị quản lý cây xanh nếu thấy nguy hiểm.
Nhà thuê thì những việc như sửa mái, nâng ổ điện là việc của chủ nhà; người thuê nên báo sớm bằng tin nhắn để có bằng chứng, thay vì chờ đến khi nước vào mới gọi. Các lỗi về kết cấu, điện, chống thấm đều nên giao thợ có chuyên môn.
An toàn điện khi nước vào nhà
Ngắt điện tầng trệt trước. Khi thấy nước sắp tràn vào nhà, ngắt cầu dao khu vực tầng trệt khi tay còn khô và chân đứng chỗ khô. Nếu nước đã ngập tới ổ cắm, không lội vào chạm thiết bị điện.
Không dùng thiết bị điện bị ướt. Quạt, nồi cơm, máy bơm đã ngâm nước phải để khô hẳn và nhờ thợ kiểm tra trước khi cắm lại. Dùng ngay có thể gây giật điện hoặc chập cháy.
Tránh xa dây điện võng, đứt. Sau mưa giông, dây điện có thể đứt rơi xuống vũng nước. Không lại gần, không dùng gậy khều, báo ngay cho ngành điện và người xung quanh tránh xa.
Cẩn thận với xe điện. Xe máy điện, xe đạp điện đang sạc ở tầng trệt nên rút sạc và dắt lên chỗ cao khi nước lên. Pin đã ngâm nước cần được kiểm tra trước khi sạc lại.
Lắp thiết bị chống giật. Thiết bị chống dòng rò cho mạch điện tầng trệt là khoản đầu tư nhỏ đáng làm, nhất là ở nhà có trẻ nhỏ. Việc lắp đặt nên giao thợ điện có kinh nghiệm.
Máy bơm, bồn nước và thiết bị ở tầng trệt
Nhiều nhà ống đặt máy bơm nước, máy giặt, bình nóng lạnh ở tầng trệt hoặc dưới gầm cầu thang, chính là chỗ nước vào đầu tiên. Nếu nhà từng bị nước tràn, nên nhờ thợ nâng máy bơm lên bệ cao, đi lại đường dây cấp điện cho máy bơm cao hơn mặt sàn, có công tắc riêng để ngắt nhanh. Máy giặt đặt trên kệ chắc chắn, không để ổ cắm nằm sau máy sát sàn.
Bồn nước ngầm, nếu có, cần nắp kín để nước mưa bẩn không tràn vào. Sau mỗi lần nhà bị nước vào, nên kiểm lại bồn, súc rửa nếu nghi nước bẩn lọt vào. Những việc này ít tốn kém so với thiệt hại khi máy hỏng hay nước sinh hoạt bị nhiễm bẩn.
Xe máy và đi lại trong ngày mưa
Xe máy là tài sản lớn của nhiều gia đình ở phường, và cũng là thứ dễ hỏng nhất khi gặp nước đọng. Nguyên tắc chung là không cố chạy qua chỗ nước ngập quá tâm bánh xe; nếu buộc phải qua, giữ ga đều, đi chậm, không dừng giữa chừng. Khi xe đã chết máy trong nước, không đề máy lại ngay vì nước có thể vào buồng đốt gây hỏng nặng hơn; dắt xe lên chỗ cao, đưa đến tiệm sửa.
Ở nhà, nếu tầng trệt là chỗ để xe và nhà thấp hơn hẻm, nên có tấm ván hay bậc kê để dắt xe lên khi nước lên. Một số nhà gửi xe ở bãi giữ xe trên đường cao hơn vào những ngày dự báo mưa rất lớn.
Mùa mưa cũng là mùa nên đi ra đường sớm hơn hoặc chờ mưa ngớt. Nhiều cơn mưa chiều ở thành phố đến nhanh và tạnh nhanh; chờ một lúc thường an toàn hơn chen trong mưa lớn, tầm nhìn kém, đường trơn. Người phải ra sân bay đúng giờ thì nên xuất phát sớm hơn bình thường trong mùa mưa.
Sức khoẻ trong mùa mưa
Mưa nhiều, nước đọng trong chậu, lốp xe cũ, chai lọ trên sân thượng là nơi muỗi đẻ trứng. Sốt xuất huyết thường tăng trong mùa mưa ở thành phố. Mỗi tuần một lần, đi một vòng quanh nhà đổ nước đọng, úp chậu, đậy kín bồn chứa. Ngủ màn, nhất là trẻ nhỏ. Sốt cao vài ngày, đau nhức, chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, đau bụng thì đi khám ngay, không tự uống thuốc hạ sốt bừa bãi.
Lội nước bẩn có thể gây nấm da, nhiễm trùng vết thương. Sau khi lội nước, rửa chân bằng nước sạch và xà phòng, lau khô. Người có vết thương hở, người bệnh tiểu đường nên tránh lội nước và đi khám nếu vết thương sưng đỏ.
Nhà bị nước vào cần lau dọn, phơi khô, mở cửa thông gió để tránh ẩm mốc. Người có bệnh hô hấp, dị ứng dễ bị ảnh hưởng bởi nấm mốc trong nhà ẩm. Nếu triệu chứng kéo dài, nên gặp bác sĩ.
Giông, sét và cây đổ
Mưa đầu mùa ở thành phố thường đi kèm giông, gió mạnh và sét. Khi trời giông, tránh đứng dưới cây lớn, cột điện, biển quảng cáo; nếu đang đi xe máy, tìm chỗ trú an toàn có mái chắc. Ở nhà, rút phích cắm những thiết bị đắt tiền như máy tính, tivi khi giông lớn kéo dài để giảm rủi ro hỏng vì sét lan truyền.
Cây xanh trong hẻm và trên các tuyến đường lớn được đơn vị quản lý cắt tỉa trước mùa mưa, nhưng cành khô vẫn có thể gãy. Nếu thấy cây nghiêng, nứt gốc, cành lớn khô sát nhà hoặc đường dây điện, báo tổ dân phố hoặc phường để đơn vị chuyên trách xử lý, không tự trèo lên chặt.
Trước, trong và sau một cơn mưa lớn
Bảng tóm lược những việc theo thời điểm, giúp cả nhà phân công nhau khi trời bắt đầu chuyển mưa.
| Thời điểm | Việc nên làm | Việc không nên làm |
|---|---|---|
| Khi trời chuyển mưa | Dắt xe vào chỗ cao, đóng cửa sổ, rút sạc xe điện ở tầng trệt | Phơi đồ, để giấy tờ ở sàn |
| Trong lúc mưa lớn | Ở trong nhà, theo dõi mực nước, ngắt điện tầng trệt nếu nước sắp vào | Lội nước chạm thiết bị điện, cố chạy xe qua chỗ ngập sâu |
| Ngay sau mưa | Kiểm mái, tường, tầng trệt; dọn miệng cống trước nhà | Cắm lại thiết bị đã ngâm nước khi chưa kiểm |
| Vài ngày sau | Đổ nước đọng quanh nhà, lau khô, thông gió | Để nước đọng trong chậu, lốp xe |
| Khi thấy nguy hiểm chung | Báo tổ dân phố, đơn vị quản lý điện, cây xanh, thoát nước | Tự xử lý dây điện đứt, cây đổ lớn |
Nhà có người già, trẻ nhỏ nên phân công trước ai làm gì. Khi mưa lớn bất ngờ, người lớn thường lo xe cộ, đồ đạc mà quên rằng việc quan trọng nhất là giữ người trong nhà tránh xa điện và nước.
Câu hỏi thường gặp
Phường Tân Sơn Hòa có bị ngập nặng không?
Như nhiều khu đô thị cũ của thành phố, một số đoạn đường và hẻm thấp có thể đọng nước khi mưa lớn tập trung, rồi rút sau một thời gian. Tình hình thay đổi theo từng năm và công trình thoát nước; nên hỏi hàng xóm ở lâu về chính con hẻm bạn định ở.
Thuê nhà trong hẻm thấp thì nên hỏi chủ nhà điều gì?
Hỏi nhà có từng bị nước vào không, vào tới đâu, bao lâu rút; ổ điện tầng trệt có đặt cao không; mái có dột không. Xem tường chân nhà có vết ố nước cũ. Ghi các cam kết sửa chữa vào hợp đồng.
Xe máy chết máy giữa đường ngập thì làm gì?
Tắt máy, dắt xe lên chỗ cao, không cố đề lại. Đưa xe đến tiệm sửa để kiểm buồng đốt, lọc gió, nhớt. Việc đề máy khi nước còn trong động cơ có thể làm hỏng nặng hơn.
Thấy cống trước nhà bị tắc thì báo ai?
Có thể tự dọn rác ở miệng cống nếu an toàn. Nếu cống tắc bên trong hoặc nắp cống hỏng, báo tổ dân phố hoặc phản ánh qua kênh tiếp nhận của phường để đơn vị quản lý thoát nước xử lý.
Mùa mưa có cần mua bảo hiểm cho nhà và xe không?
Tuỳ điều kiện từng gia đình. Nếu mua, đọc kỹ điều khoản về thiệt hại do ngập nước, thuỷ kích động cơ xe, các trường hợp loại trừ. Không phải gói bảo hiểm nào cũng chi trả cho thiệt hại do nước.