Ở phường Tân Sơn Hòa, không ít gia đình có bố hoặc mẹ làm ca ở sân bay, hãng bay, công ty dịch vụ mặt đất, khách sạn quanh khu nhà ga, nên nhịp sống trong nhà không theo giờ hành chính. Để cả nhà ổn, cần ba thứ: một lịch chung cả nhà nhìn thấy, chỗ ngủ ban ngày đủ tối và yên cho người làm đêm, và một mạng lưới người hỗ trợ đưa đón con khi lịch thay đổi đột ngột.
Bài này dành cho các gia đình đó và cho người sắp vào làm ở sân bay, đang tính chuyển nhà về gần chỗ làm. Bài không nói về công việc ở sân bay, việc đó thuộc chuyên mục sân bay của trang; ở đây chỉ nói chuyện trong nhà: con cái, giấc ngủ, ăn uống, việc nhà và sức khoẻ.
Vì sao làm ca thay đổi cả nhịp sống gia đình
Công việc ở sân bay chạy gần như suốt ngày đêm. Chuyến bay sớm đòi hỏi nhân viên vào ca từ khi trời chưa sáng; chuyến muộn kéo ca tới khuya. Tiếp viên có lịch bay thay đổi theo tuần, có ngày bay nhiều chặng, có chuyến qua đêm ở nơi khác. Nhân viên khách sạn, lái xe đưa đón, người bán hàng ở nhà ga cũng làm theo ca.
Khi một người trong nhà làm ca, những việc tưởng đơn giản như bữa cơm chung, đưa con đi học, đi khám bệnh cùng nhau đều phải sắp xếp lại. Người làm đêm cần ngủ ban ngày trong khi trẻ con muốn chơi, hàng xóm sửa nhà, đường phố ồn ào. Người còn lại dễ quá tải vì gánh phần lớn việc nhà vào những ngày người kia đi ca.
Ở gần sân bay giúp rút ngắn quãng đường đi làm, cho người làm ca thêm thời gian ngủ và ở nhà. Đó là lý do nhiều gia đình chọn Tân Sơn Hòa dù nhà chật, phố đông. Nhưng chỉ ở gần thôi chưa đủ; cần sắp xếp trong nhà để lợi thế đó thật sự có ý nghĩa.
Lập lịch chung cho cả nhà
Một lịch chung, dán ở chỗ dễ thấy hoặc chia sẻ trên điện thoại, giúp mọi người biết ai đang ở đâu, ai làm việc gì. Cách làm gợi ý:
- Ngay khi có lịch ca hay lịch bay của tuần tới, ghi vào lịch chung, đánh dấu rõ ca sáng, ca đêm, ngày đi qua đêm.
- Ghi các việc cố định của con: giờ đi học, giờ học thêm, lịch tiêm, lịch khám.
- Với mỗi việc của con, ghi rõ ai phụ trách; nếu cả hai bố mẹ đều vướng ca, ghi người hỗ trợ dự phòng.
- Ghi giờ ngủ của người làm đêm như một việc không được xâm phạm, để cả nhà tôn trọng.
- Mỗi cuối tuần dành vài phút cùng xem lại lịch tuần sau, điều chỉnh sớm thay vì xoay xở phút chót.
- Ghi cả những thời gian trống chung của gia đình để dành cho bữa cơm, đi chơi, nói chuyện với con.
Lịch chung không làm công việc nhẹ đi, nhưng giảm đáng kể những lần cãi nhau vì "không ai nói trước", và giúp trẻ lớn hơn hiểu vì sao bố hay mẹ vắng nhà.
Ăn uống của người làm ca
Người làm ca dễ ăn thất thường: bỏ bữa sáng vì vội, ăn đêm nhiều đồ chiên rán, uống nước ngọt để tỉnh. Lâu dần ảnh hưởng tới cân nặng và tiêu hoá. Một thói quen giúp ích là mang theo hộp cơm chuẩn bị ở nhà, có rau và đạm, chia bữa nhỏ trong ca thay vì một bữa lớn lúc nửa đêm. Uống đủ nước, nhất là khi làm trong khu vực máy lạnh hoặc ngoài sân đỗ nắng nóng.
Bữa cơm chung với gia đình có thể không rơi vào giờ truyền thống. Có nhà ăn chung bữa sáng muộn sau ca đêm, có nhà dồn vào bữa tối ngày nghỉ. Giữ được một hai bữa chung mỗi tuần, đúng nghĩa ngồi cùng nhau, cũng là cách giữ gắn kết khi lịch làm việc tách mọi người ra.
Giấc ngủ ban ngày cho người làm đêm
Phòng ngủ tối hẳn. Rèm cản sáng, che kín khe cửa. Ánh sáng ban ngày là tín hiệu mạnh làm cơ thể tỉnh táo; phòng càng tối càng dễ ngủ sâu.
Giảm tiếng ồn. Ở khu sân bay, ngoài tiếng máy bay còn có xe cộ, hàng rong, sửa nhà. Cửa kín, nút bịt tai, tiếng quạt đều đặn giúp che bớt tiếng ồn. Phòng ngủ nên đặt ở phía ít ồn nhất của nhà nếu được.
Giờ ngủ ổn định. Đi ngủ vào cùng một khung giờ sau ca, kể cả ngày nghỉ nếu có thể. Thay đổi giờ ngủ liên tục làm cơ thể mệt hơn.
Ăn nhẹ trước khi ngủ. Tránh bữa quá no, quá nhiều dầu mỡ ngay trước khi ngủ; hạn chế cà phê ở nửa sau ca làm.
Thoả thuận với cả nhà. Trẻ con biết rằng giờ này bố hay mẹ đang ngủ, chơi ở phòng khác, nói nhỏ. Treo một tín hiệu đơn giản trên cửa phòng để mọi người nhớ.
Khi nào cần gặp bác sĩ. Mất ngủ kéo dài, buồn ngủ không cưỡng được khi đi xe, mệt mỏi, cáu gắt nhiều tuần là lúc nên gặp bác sĩ. Không tự dùng thuốc ngủ kéo dài.
Lái xe về nhà sau ca đêm
Buồn ngủ khi lái xe máy về nhà sau ca đêm là rủi ro có thật, kể cả với quãng đường ngắn trong phường. Nếu thấy mí mắt nặng, ngáp liên tục, không nhớ đoạn đường vừa đi, nên dừng lại nghỉ, rửa mặt, hoặc gọi xe đưa về. Một số người làm ca chọn ở thật gần chỗ làm để có thể đi bộ hay đi quãng ngắn, đây cũng là lý do nhiều người làm ở sân bay chọn ở trong phường.
Con nhỏ khi bố mẹ đi ca
Trẻ nhỏ cần sự ổn định. Khi lịch của bố mẹ thay đổi, giữ những thứ khác trong ngày của trẻ càng ổn định càng tốt: giờ ăn, giờ ngủ, nghi thức trước khi ngủ như đọc truyện, tắm rửa. Người ở nhà làm đúng những thói quen đó dù người kia đi ca, để trẻ không thấy xáo trộn.
Trẻ lớn hơn có thể buồn vì bố hay mẹ thường vắng vào ngày lễ, cuối tuần. Giải thích cho con về công việc của bố mẹ bằng ngôn ngữ đơn giản, cho con xem máy bay cất cánh từ chỗ được phép đứng xem, kể về một ngày làm việc. Khi bố mẹ đi bay qua đêm, một cuộc gọi video trước giờ ngủ giúp con yên tâm.
Về người hỗ trợ, nhiều gia đình nhờ ông bà, họ hàng, hàng xóm thân, hoặc thuê người giúp việc theo giờ. Dù là ai, cũng nên thống nhất các nguyên tắc chăm con, ghi lại số liên lạc khẩn cấp, thông tin dị ứng, thuốc của trẻ, và báo nhà trường danh sách người được đón con thay.
Khi con ốm mà bố mẹ đang trong ca
Đây là tình huống khó nhất với gia đình làm ca. Nên tính trước: ai có thể đưa con đi khám khi cả hai bố mẹ đều vắng, cơ sở y tế nào gần nhà, giấy tờ bảo hiểm y tế của con để ở đâu. Người hỗ trợ cần biết thông tin dị ứng, bệnh nền, thuốc con đang dùng.
Nhiều nơi làm việc ở sân bay có quy định về đổi ca, nghỉ đột xuất khi con ốm. Tìm hiểu trước chính sách của nơi làm việc, giữ quan hệ tốt với đồng nghiệp để có thể đổi ca khi cần. Khi trẻ có dấu hiệu nặng như sốt cao li bì, khó thở, co giật, ưu tiên đưa trẻ đi cấp cứu ngay, việc báo nơi làm việc tính sau.
Chia việc nhà theo lịch ca
Chia đôi việc nhà theo kiểu "mỗi người một nửa" thường không hợp với gia đình làm ca, vì có tuần người này gần như không ở nhà, tuần sau lại đổi. Cách hợp hơn là chia theo thời gian có mặt: ai ở nhà nhiều hơn trong tuần thì lo việc hằng ngày, người còn lại bù vào ngày nghỉ bằng những việc lớn như dọn dẹp tổng, đi chợ dự trữ, sửa chữa.
Những việc có thể chuẩn bị trước giúp nhẹ gánh rất nhiều: nấu sẵn và chia phần đông lạnh vào cuối tuần, đặt nước uống, gas định kỳ, dùng dịch vụ giặt ủi khi bận. Ở một phường có đủ dịch vụ như Tân Sơn Hòa, việc thuê bớt một phần việc nhà là lựa chọn hợp lý để có thời gian ngủ và ở bên con.
Điều quan trọng là thừa nhận công sức của nhau. Người ở nhà lo con một mình nhiều ngày cũng mệt như người làm ca đêm. Một lời cảm ơn, một ngày nghỉ được nhường cho người kia đi ra ngoài, giúp gia đình giữ được sự cân bằng lâu dài.
Dành thời gian cho vợ chồng
Lịch làm việc lệch nhau dễ khiến vợ chồng chỉ còn trao đổi về con và việc nhà. Hẹn nhau một khoảng thời gian cố định, dù ngắn, chỉ để nói chuyện với nhau, đi ăn sáng, đi dạo công viên buổi sáng khi con ở trường. Những khoảng thời gian nhỏ đều đặn có giá trị hơn một chuyến đi xa hiếm hoi.
Khi một người mệt mỏi kéo dài vì làm ca, người kia nên để ý dấu hiệu căng thẳng, mất ngủ, cáu gắt và khuyến khích đi khám nếu cần. Sức khoẻ của người làm ca ảnh hưởng tới cả nhà.
Gợi ý sắp xếp theo kiểu ca
Bảng dưới là ví dụ giả định về cách các gia đình hay xoay xở; mỗi nhà tự điều chỉnh theo lịch thật.
| Kiểu ca của người làm ở sân bay | Khó khăn thường gặp | Cách xoay xở |
|---|---|---|
| Ca rất sớm | Đi khi cả nhà còn ngủ, buồn ngủ buổi chiều | Chuẩn bị đồ từ tối, ngủ sớm, người kia đưa con đi học |
| Ca đêm | Ngủ ban ngày bị ồn, ít gặp con | Phòng ngủ tối và yên, đón con buổi chiều sau khi đã ngủ đủ |
| Lịch bay thay đổi, có qua đêm | Vắng nhà nhiều ngày, lịch biết trễ | Lịch chung, người hỗ trợ dự phòng, gọi video cho con |
| Ca xoay theo tuần | Cơ thể khó thích nghi | Giữ giờ ăn ngủ ổn định nhất có thể, nghỉ đủ giữa các ca |
Không có lịch nào hoàn hảo. Mục tiêu là giảm những lúc cả nhà phải xoay xở phút chót, và giữ được vài bữa cơm chung mỗi tuần.
Những ngày nghỉ hiếm hoi
Ngày nghỉ của người làm ca thường rơi vào giữa tuần, khi con đi học và người kia đi làm. Có thể tận dụng những ngày này để làm các việc cần đến cơ quan, ngân hàng, đi khám bệnh, sửa nhà, vì các nơi này thường vắng hơn cuối tuần. Dành lại cuối tuần nào được nghỉ trọn cho gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Ở gần sân bay có thật sự giúp người làm ca không?
Có, vì giảm thời gian đi lại, đặc biệt với ca rất sớm hay rất muộn khi phương tiện công cộng hạn chế. Thời gian tiết kiệm được có thể dành cho giấc ngủ và gia đình. Nhưng cần chọn nhà đủ yên để ngủ ban ngày.
Làm sao để ngủ ban ngày ở khu sân bay ồn?
Chọn phòng ở phía ít ồn, dùng cửa kín, rèm cản sáng, nút bịt tai hoặc tiếng quạt đều. Giữ giờ ngủ ổn định. Nếu mất ngủ kéo dài ảnh hưởng sức khoẻ và an toàn khi đi xe, nên gặp bác sĩ.
Ai được đón con ở trường khi bố mẹ đều đi ca?
Người được bố mẹ đăng ký với nhà trường. Báo trước tên, giấy tờ tuỳ thân của người đón thay và cập nhật khi thay đổi. Dặn con chỉ đi với người đã được thống nhất.
Trẻ hay hỏi sao bố mẹ không ở nhà dịp lễ thì nói thế nào?
Giải thích đơn giản về công việc, rằng sân bay cần người làm cả ngày lễ để mọi người đi lại được. Hẹn một ngày khác cả nhà đi chơi bù và giữ lời hẹn. Trẻ hiểu và chấp nhận dễ hơn khi được báo trước.
Người làm ca có nên uống cà phê nhiều để tỉnh táo không?
Một lượng vừa phải ở đầu ca có thể giúp tỉnh táo, nhưng uống nhiều hoặc uống gần giờ ngủ làm giấc ngủ kém đi. Người có bệnh tim mạch, dạ dày nên hỏi bác sĩ về lượng phù hợp.