Trẻ nhỏ và người cao tuổi thường nhạy với tiếng máy bay hơn người lớn khoẻ mạnh: trẻ dễ giật mình, sợ tiếng động lớn, giấc ngủ ngắn; người già ngủ nông, hay tỉnh giữa đêm. Ở phường Tân Sơn Hòa sát sân bay Tân Sơn Nhất, cha mẹ và con cháu có thể giúp bằng cách dành phòng yên nhất cho họ, giải thích cho trẻ hiểu tiếng máy bay, giữ nhịp sinh hoạt đều, và đưa đi khám khi có dấu hiệu bất thường kéo dài.
Bài không thay lời khuyên của bác sĩ. Mỗi đứa trẻ, mỗi người cao tuổi có tình trạng sức khoẻ riêng; những gì dưới đây là kinh nghiệm sinh hoạt chung của các gia đình sống gần đường bay, kèm những dấu hiệu nên đi khám để bác sĩ đánh giá.
Vì sao trẻ nhỏ và người già nhạy hơn
Trẻ nhỏ chưa có khái niệm về nguồn gốc âm thanh. Một tiếng gầm lớn từ trên trời, không thấy gì, rồi tắt dần, là trải nghiệm khó hiểu và có thể đáng sợ với trẻ. Giấc ngủ của trẻ, nhất là trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi, có nhiều giai đoạn ngủ nông, dễ bị tiếng động kéo dậy.
Người cao tuổi thì giấc ngủ thường ngắn và nông hơn khi còn trẻ, hay thức dậy giữa đêm, khó ngủ lại. Một tiếng máy bay lúc nửa đêm với người trẻ chỉ là tỉnh thoáng qua, với người già có thể là thức trắng tới sáng. Một số người cao tuổi có vấn đề về thính lực lại gặp chuyện ngược lại: tiếng ồn làm họ khó nghe rõ lời nói, dễ mệt khi giao tiếp.
Hiểu được điều này giúp gia đình không xem nhẹ than phiền của con trẻ hay ông bà. "Cả nhà đều quen rồi" không có nghĩa là mọi người trong nhà đều đã quen như nhau.
Cũng cần nhớ rằng phản ứng với tiếng ồn còn tuỳ tính cách và hoàn cảnh. Có đứa trẻ thích thú mỗi khi máy bay qua, có đứa lại co rúm; có cụ ông ngủ ngon bất chấp tiếng động cơ, có cụ bà mất ngủ chỉ vì một chuyến bay khuya. Gia đình quan sát từng người, không so sánh kiểu "sao em nó ngủ được mà con không ngủ được", sẽ dễ tìm ra cách hợp với mỗi người hơn.
Giúp trẻ bớt sợ tiếng máy bay
Nỗi sợ của trẻ thường giảm khi trẻ hiểu âm thanh đến từ đâu và thấy người lớn bình tĩnh. Những cách các gia đình hay làm:
- Cho trẻ nhìn thấy nguồn âm thanh. Ban ngày, bế trẻ ra chỗ an toàn nhìn máy bay bay qua, nói "máy bay đấy, máy bay to nên kêu to".
- Biến thành trò chơi. Trẻ lớn hơn có thể thi nhau đoán máy bay sắp tới, đếm máy bay, vẽ máy bay. Âm thanh trở thành thứ quen thuộc thay vì đáng sợ.
- Người lớn giữ bình tĩnh. Trẻ học phản ứng từ người lớn. Nếu bố mẹ cau có, than phiền mỗi lần máy bay qua, trẻ dễ coi đó là điều đáng sợ.
- Ôm, vỗ về khi trẻ giật mình, nói nhỏ nhẹ, không quát nạt hay chế giễu nỗi sợ.
- Đọc sách tranh, xem tranh ảnh về sân bay, máy bay để trẻ có hình dung tích cực về nơi mình sống.
Phần lớn trẻ bớt sợ sau một thời gian. Nếu trẻ sợ hãi kéo dài, hoảng loạn, bịt tai liên tục, khó ngủ triền miên hoặc có thay đổi hành vi rõ rệt, nên đưa trẻ đi khám nhi để được tư vấn, vì nguyên nhân có thể không chỉ là tiếng máy bay.
Giữ giấc ngủ cho trẻ
Phòng yên nhất cho trẻ ngủ. Nếu nhà có nhiều phòng, ưu tiên phòng khuất, cửa kín cho trẻ nhỏ. Giường cũi đặt xa cửa sổ.
Giờ ngủ đều đặn. Trẻ ngủ theo nhịp đều đặn dễ vào giấc sâu hơn, ít bị tiếng ồn đánh thức. Giữ giờ ngủ trưa, ngủ tối ổn định ngay cả cuối tuần.
Âm thanh nền nhẹ. Tiếng quạt đều, nhỏ có thể giúp che tiếng ồn bất chợt. Mức âm và vị trí thiết bị nên hỏi bác sĩ nhi; không để quá gần đầu trẻ.
Không dùng nút tai cho trẻ. Trẻ nhỏ không nên dùng nút tai khi chưa có ý kiến của bác sĩ vì nguy cơ hóc, tổn thương tai.
Theo dõi chứ đừng lo quá. Ghi lại những đêm trẻ thức giấc nhiều, giờ thức, để biết có liên quan tới tiếng máy bay hay do nguyên nhân khác như đói, nóng, mọc răng.
Người cao tuổi: giấc ngủ, tai nghe và sinh hoạt ban ngày
Với ông bà, phòng ngủ yên và mát quan trọng hơn bất cứ thứ gì. Ở nhà ống nhiều tầng, phòng ở tầng trệt hay tầng một vừa tiện đi lại, vừa thường ít ồn hơn tầng thượng. Cửa sổ kín, rèm dày, đèn ngủ mờ giúp người già ngủ lại nhanh hơn khi bị tiếng máy bay làm tỉnh.
Hoạt động ban ngày cũng ảnh hưởng giấc ngủ đêm. Người cao tuổi ngồi nhà cả ngày, ngủ trưa dài thường khó ngủ đêm hơn. Đi dạo sáng sớm hay chiều mát ở công viên Hoàng Văn Thụ hoặc trong hẻm, trò chuyện với hàng xóm, làm việc nhẹ giúp đêm ngủ sâu hơn, bớt nhạy với tiếng ồn.
Nếu ông bà than ù tai, nghe kém dần, phải hỏi lại nhiều lần khi nói chuyện, xem ti vi để âm lượng lớn hơn trước, nên đưa đi khám tai mũi họng. Nghe kém ở người già có nhiều nguyên nhân, được phát hiện sớm thì dễ hỗ trợ hơn.
Góc học tập cho trẻ lớn
Trẻ tuổi đi học cần một góc đủ yên để làm bài, đọc sách, học trực tuyến. Ở nhà gần sân bay, góc học nên đặt ở phòng ít cửa kính, xa phía máy bay bay qua, có đèn đủ sáng. Bàn học quay vào tường trong thay vì quay ra cửa sổ giúp trẻ bớt phân tâm khi máy bay qua.
Với bài học trực tuyến, tai nghe có micro gần miệng giúp thầy cô nghe rõ hơn, trẻ cũng nghe giảng tốt hơn. Dạy trẻ cách chờ máy bay qua rồi nói tiếp thay vì cố nói to át tiếng ồn. Những kỹ năng này sau quen thành tự nhiên.
Trẻ lớn cũng có thể giúp tìm hiểu về sân bay: vì sao máy bay cất cánh ngược gió, vì sao có giờ nhiều chuyến hơn. Biến nơi mình sống thành đề tài học hỏi là cách giúp trẻ có cái nhìn tích cực, bớt khó chịu.
Sắp xếp nhà ống nhiều thế hệ
Nhiều gia đình ở Tân Sơn Hòa sống ba thế hệ trong một căn nhà ống nhiều tầng. Chia phòng hợp lý giúp mỗi người có không gian phù hợp với nhịp sống của mình. Nguyên tắc chung: người nhạy cảm nhất với tiếng ồn được ưu tiên phòng yên nhất; người khó đi lại được ưu tiên tầng thấp; người làm ca được ưu tiên phòng tối và xa lối đi chung.
Khi hai ưu tiên trùng nhau, chẳng hạn ông bà vừa cần tầng thấp vừa cần yên, trong khi phòng tầng trệt lại sát mặt hẻm, có thể cải thiện phòng ấy bằng cửa kín, rèm dày, đưa giường vào sâu phía trong. Ngược lại, phòng trên cao yên nhưng phải leo cầu thang thì không hợp với người đi lại khó khăn, dù yên tới đâu.
Trẻ nhỏ ngủ cùng hay gần phòng bố mẹ để tiện chăm sóc ban đêm. Phòng trẻ lớn có góc học nên ở phía khuất. Phòng khách, bếp, kho và cầu thang đặt về phía ồn làm lớp đệm. Không có sơ đồ nào đúng cho mọi nhà, nhưng cách nghĩ theo ưu tiên của từng người giúp cả nhà bớt bất tiện.
Nóng bức và cửa đóng kín: giữ phòng thoáng cho người nhạy cảm
Đóng cửa giúp bớt ồn nhưng làm phòng nóng và bí, đặc biệt trong những tháng nắng gắt của TP.HCM. Trẻ nhỏ và người già lại là những người dễ bị ảnh hưởng bởi nóng hơn cả. Vì vậy, đóng kín cửa phòng ngủ nên đi kèm cách làm mát và thông gió phù hợp: quạt, máy lạnh để nhiệt độ vừa phải, quạt hút gió có đường ống.
Máy lạnh không nên để quá lạnh với trẻ nhỏ và người cao tuổi, hướng gió không thổi thẳng vào người. Vệ sinh máy định kỳ để không khí trong phòng sạch. Nhà không có máy lạnh có thể mở cửa vào những giờ máy bay thưa và trời mát, đóng lại khi đi ngủ.
Nếu người già có bệnh tim mạch, hô hấp hay trẻ hay bị viêm đường hô hấp, cách làm mát và thông gió phòng ngủ nên hỏi thêm ý kiến bác sĩ đang theo dõi.
Dấu hiệu nên đưa đi khám
Tiếng máy bay là một yếu tố của môi trường sống, nhưng không nên quy mọi vấn đề về nó. Bảng dưới đây liệt kê những dấu hiệu nên đi khám để bác sĩ đánh giá:
| Đối tượng | Dấu hiệu | Nên khám ở đâu |
|---|---|---|
| Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ | Không giật mình với tiếng động lớn, chậm nói, khó ngủ kéo dài | Bác sĩ nhi, tai mũi họng nhi |
| Trẻ đi học | Hay hỏi lại, nghe kém, kêu đau tai, mệt mỏi kéo dài | Bác sĩ nhi, tai mũi họng |
| Người cao tuổi | Ù tai, nghe kém dần, mất ngủ triền miên | Tai mũi họng, nội khoa |
| Mọi lứa tuổi | Đau đầu thường xuyên, căng thẳng, buồn ngủ ban ngày bất thường | Bác sĩ đa khoa để được chỉ dẫn |
Bảng không dùng để tự chẩn đoán. Mục đích chỉ là nhắc rằng có những biểu hiện cần được thầy thuốc xem xét, thay vì cho rằng "ở gần sân bay thì phải chịu".
Nhìn tích cực mà không chủ quan
Rất nhiều đứa trẻ lớn lên ở các khu quanh sân bay Tân Sơn Nhất với ký ức đẹp về những buổi chiều ngồi đếm máy bay, chạy theo bóng máy bay trên sân thượng. Nhiều người già ở đây cũng đã sống hàng chục năm dưới đường bay và vẫn khoẻ mạnh, minh mẫn. Tiếng máy bay không phải là điều đáng sợ, nếu gia đình biết sắp xếp cuộc sống hợp lý.
Không chủ quan có nghĩa là để ý tới những người nhạy cảm nhất trong nhà, cải thiện phòng ngủ cho họ, và không ngại đi khám khi có dấu hiệu. Hai thái độ ấy không mâu thuẫn: vừa yêu nơi mình sống, vừa chăm sóc sức khoẻ người thân một cách tỉnh táo.
Một thói quen nhỏ nhiều gia đình duy trì là hỏi han nhau mỗi sáng: tối qua ngủ thế nào, có bị máy bay làm tỉnh không. Câu hỏi giản dị ấy giúp phát hiện sớm người đang khó ngủ kéo dài, nhất là ông bà vốn ngại than phiền với con cháu.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh ngủ gần sân bay có sao không?
Nhiều trẻ sơ sinh lớn lên ở các khu quanh sân bay. Điều cha mẹ nên làm là dành phòng yên nhất cho trẻ, giữ giờ ngủ đều, theo dõi giấc ngủ. Nếu trẻ khó ngủ kéo dài, quấy khóc bất thường, hoặc không phản ứng với tiếng động lớn, hãy đưa trẻ đi khám nhi.
Có nên đeo bịt tai chống ồn cho trẻ khi máy bay qua không?
Một số gia đình dùng bịt tai chống ồn chụp ngoài dành cho trẻ khi ở nơi rất ồn. Việc dùng hằng ngày ở nhà, loại phù hợp và thời gian dùng nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi. Không dùng nút tai nhét trong cho trẻ nhỏ khi chưa có chỉ dẫn.
Ông bà ngủ không được vì tiếng máy bay, có nên cho uống thuốc ngủ?
Không tự cho người cao tuổi dùng thuốc ngủ. Người già thường có nhiều bệnh nền và đang dùng thuốc khác, thuốc ngủ có thể gây tác dụng phụ như chóng mặt, té ngã. Cải thiện phòng ngủ trước, và đưa ông bà đi khám để bác sĩ đánh giá, tư vấn.
Làm sao biết trẻ nghe kém hay chỉ không chú ý?
Khó phân biệt nếu chỉ quan sát ở nhà. Những dấu hiệu như hay hỏi lại, xem ti vi để âm lượng lớn, không quay lại khi được gọi từ phía sau, chậm nói so với bạn cùng tuổi nên được bác sĩ tai mũi họng hoặc bác sĩ nhi khám.
Trẻ học trực tuyến ở nhà gần sân bay nên chuẩn bị gì?
Đặt góc học ở phòng ít cửa kính, xa phía máy bay qua; dùng tai nghe có micro gần miệng; dạy trẻ chờ máy bay qua rồi nói tiếp. Có thể báo trước với giáo viên rằng nhà ở gần sân bay để thầy cô thông cảm khi có tiếng ồn.
Đưa ông bà đi dạo ở đâu cho yên tĩnh trong phường?
Công viên Hoàng Văn Thụ là chỗ đi dạo quen thuộc của người dân khu này, có cây xanh và lối đi. Các con hẻm nhỏ, yên tĩnh vào sáng sớm cũng là lựa chọn. Tránh đi dạo dọc các trục lớn giờ cao điểm vì bụi và xe đông.