Ở phường Tân Sơn Hòa, phần lớn người thuê sống trong nhà ống nhiều tầng hoặc dãy phòng trọ, với xe máy để kín tầng trệt — chính kiểu nhà mà khi cháy, khói theo cầu thang lên nhanh và người ở trên dễ bị kẹt. Những việc cốt lõi để giảm rủi ro không tốn kém: không sạc xe điện qua đêm ở lối đi, giữ một lối thoát phụ không bị khoá chết, lắp báo khói, có bình chữa cháy ở tầng trệt, và mọi người trong nhà biết đường thoát.
Bài này viết cho cả chủ nhà cho thuê lẫn người thuê. Quy định cụ thể về phòng cháy chữa cháy với nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà cho thuê nhiều phòng có thể thay đổi theo văn bản mới; chủ nhà nên hỏi công an phường về yêu cầu áp dụng cho căn nhà của mình. Bài này tập trung vào nguyên lý và việc làm được ngay.
Vì sao nhà ống và dãy trọ là kiểu nhà dễ thành bẫy
Nhà ống chỉ có một mặt tiền, thường một cửa ra và một cầu thang. Tầng trệt vừa là lối vào, vừa là chỗ để xe, vừa là nơi đặt đồng hồ điện và tủ điện. Khi cháy bắt đầu ở đây — từ chập điện, từ một chiếc xe điện đang sạc — lối ra duy nhất bị lửa và khói chặn ngay. Cầu thang lúc đó hút khói lên các tầng trên như một ống khói.
Dãy trọ có thêm một rủi ro: nhiều người lạ ở chung, mỗi người một thói quen dùng điện, nấu ăn, sạc thiết bị. Một phòng bất cẩn có thể ảnh hưởng tới cả dãy. Khung sắt chống trộm hàn kín cửa sổ, ban công khiến người bên trong không có đường thoát thứ hai.
Phần lớn thương vong trong các vụ cháy nhà ở là do ngạt khói chứ không phải do lửa. Khói đặc và độc lan nhanh, chỉ vài phút đã khó thở và mất phương hướng. Vì thế mọi biện pháp đều nhằm hai việc: phát hiện sớm và thoát nhanh.
Sạc xe điện: điểm nóng mới của nhà cho thuê
Không sạc qua đêm khi không ai thức. Phần lớn sự cố pin xảy ra khi sạc. Sạc ban ngày, khi có người ở gần và tỉnh táo, an toàn hơn nhiều so với cắm sạc rồi đi ngủ.
Không sạc ở lối thoát. Xe sạc ở chân cầu thang, ở cửa ra vào là đang đặt nguồn cháy ngay trên đường thoát. Chủ nhà nên bố trí khu sạc riêng, thoáng, xa cầu thang và cửa chính.
Dùng bộ sạc đúng loại. Bộ sạc không đúng thông số, dây kéo dài chất lượng kém, ổ cắm lỏng là nguồn nhiệt nguy hiểm. Nếu sạc hoặc pin nóng bất thường, có mùi khét, phồng, ngừng sử dụng và mang đi kiểm tra.
Không mang pin vào phòng ngủ. Với xe có pin tháo rời, đừng xách pin lên phòng sạc cạnh giường. Phòng ngủ là nơi cuối cùng nên có nguồn cháy.
Chủ nhà đặt quy định rõ. Nội quy nhà trọ nên ghi nơi sạc, giờ sạc và cấm sạc ở đâu. Quy định rõ giúp chủ nhà có cơ sở nhắc nhở mà không gây mất lòng.
Lối thoát thứ hai: thứ chủ nhà nên đầu tư trước
Một căn nhà ống an toàn hơn hẳn khi có lối thoát thứ hai: ban công hoặc cửa sổ có ô mở được từ bên trong, lối lên sân thượng không khoá chết, hoặc lối sang mái nhà bên. Với khung sắt chống trộm, loại có ô cửa mở bằng chốt hoặc khoá đặt ở phía trong vừa giữ được an ninh vừa cho đường thoát. Chìa khoá ô thoát, nếu có, treo ngay cạnh, mọi người trong nhà biết chỗ.
Lối lên sân thượng thường bị khoá để chống trộm từ mái nhà bên. Có thể dùng loại khoá mở được từ bên trong không cần chìa. Sân thượng cũng không nên chất đầy đồ cũ, vật liệu dễ cháy, vì khi cần thoát lên đó lại không có chỗ đứng.
Với người thuê phòng ở tầng trên, khi xem phòng hãy hỏi thẳng: nếu cầu thang bị khói thì thoát đường nào? Nếu chủ nhà không trả lời được, hoặc mọi cửa sổ đều bị hàn kín, đó là thông tin quan trọng để cân nhắc. Bạn có quyền lựa chọn chỗ ở an toàn cho mình.
Thiết bị tối thiểu cho một căn nhà cho thuê
Không cần hệ thống phức tạp như toà nhà lớn, một căn nhà phố cho thuê vài phòng có thể bắt đầu với những thiết bị sau. Loại cụ thể và yêu cầu bắt buộc nên hỏi thêm công an phường hoặc người có chuyên môn.
| Thiết bị | Đặt ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Báo khói độc lập dùng pin | Mỗi tầng, gần cầu thang và trong hành lang trước các phòng ngủ | Thử định kỳ, thay pin khi báo yếu; không tháo ra vì "kêu phiền" |
| Bình chữa cháy xách tay | Tầng trệt gần lối ra, khu để xe, gần bếp | Kiểm tra hạn, áp lực; người trong nhà biết cách dùng |
| Đèn chiếu sáng sự cố | Cầu thang, lối thoát | Tự sáng khi mất điện |
| Thiết bị đóng cắt điện chống quá tải | Tủ điện tổng và từng tầng | Nhờ thợ điện có chuyên môn lắp |
| Búa hoặc dụng cụ phá khoá | Cạnh lối thoát phụ | Chỉ dùng khi khẩn cấp |
Thiết bị chỉ có tác dụng khi còn hoạt động và người ở biết dùng. Mỗi khi có người thuê mới, chủ nhà dành vài phút chỉ chỗ bình chữa cháy, lối thoát phụ và cách ngắt điện tổng.
Khi có cháy: trình tự mọi người trong nhà nên thuộc
Trình tự đơn giản dưới đây nên được dán ở chỗ dễ thấy hoặc nhắc khi người thuê mới dọn vào:
- Hô to báo cho mọi người trong nhà; nếu có báo khói, chuông đã giúp việc này.
- Nếu đám cháy nhỏ và mới bắt đầu, có bình chữa cháy trong tầm tay, có thể dập; nếu không chắc, rời đi ngay.
- Ngắt cầu dao điện tổng nếu ở gần và an toàn.
- Thoát theo lối gần nhất, cúi thấp người vì khói bốc lên cao, che mũi miệng bằng khăn ướt nếu có.
- Không quay lại lấy đồ, không dùng thang máy nếu ở toà nhà có thang.
- Nếu bị kẹt trong phòng, đóng cửa, chèn khe bằng khăn ướt, ra cửa sổ hoặc ban công báo hiệu.
- Gọi số khẩn cấp phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ ngay khi an toàn.
Mọi người trong nhà nên biết điểm tập trung sau khi thoát, chẳng hạn đầu hẻm, để đếm đủ người và báo cho lực lượng chữa cháy ai còn bên trong.
Bếp, điện và thói quen hằng ngày
Ngoài xe điện, các nguồn cháy quen thuộc trong nhà cho thuê là bếp gas, ổ cắm quá tải và thói quen hút thuốc. Bình gas nên đặt nơi thoáng, kiểm dây dẫn và van định kỳ, khoá van khi không nấu. Ổ cắm nối chồng ổ cắm, cắm cùng lúc ấm siêu tốc, nồi cơm, máy sấy tóc dễ nóng chảy dây.
Người làm ca hay để thiết bị cắm điện khi đi làm nhiều giờ liền: sạc điện thoại, quạt, nồi cơm hẹn giờ. Thói quen rút phích những thứ không cần thiết trước khi ra khỏi nhà là cách phòng ngừa rẻ nhất. Dây điện bị chuột cắn, vỏ dây giòn nứt ở nhà cũ cũng là điều chủ nhà nên kiểm định kỳ.
Thắp nhang đèn, đốt vàng mã trong ngày rằm, lễ Tết là tập quán của nhiều gia đình. Nếu có, nên làm ở chỗ thoáng, có người trông, xa rèm vải và đồ dễ cháy, và dập tàn hoàn toàn trước khi rời đi.
Chủ nhà và người thuê: chia trách nhiệm thế nào cho công bằng
Chủ nhà chịu trách nhiệm về hệ thống điện, lối thoát, thiết bị phòng cháy cơ bản và nội quy. Người thuê chịu trách nhiệm về cách mình dùng điện, sạc xe, nấu ăn và giữ lối đi thông thoáng. Hợp đồng thuê nên có một vài câu về điều này, kể cả trách nhiệm bồi thường khi một bên vi phạm gây thiệt hại.
Người thuê thấy nguy cơ — ổ điện cháy xém, báo khói hỏng, bình chữa cháy hết hạn, lối thoát bị chắn — nên báo cho chủ nhà bằng tin nhắn, có ảnh, để lại dấu vết. Chủ nhà xử lý kịp thời không chỉ để an toàn mà còn để giữ người thuê lâu dài.
Với nhà cho thuê nhiều phòng, việc kiểm tra phòng cháy của cơ quan chức năng có thể diễn ra theo đợt. Chủ nhà nên chủ động tìm hiểu yêu cầu áp dụng cho loại nhà của mình qua công an phường Tân Sơn Hòa, thay vì chờ tới lúc có đoàn kiểm tra.
Khói từ nhà bên và con hẻm hẹp
Ở khu nhà ống san sát, cháy ở một căn có thể lan sang căn bên qua mái tôn, ban công, dây điện chằng chịt ngoài hẻm. Khói từ nhà bên cũng có thể tràn vào qua cửa sổ, giếng trời. Vì vậy an toàn của nhà mình phụ thuộc một phần vào hàng xóm, và một con hẻm có nhiều nhà cùng chú ý phòng cháy thì an toàn hơn cho tất cả.
Con hẻm hẹp khiến xe chữa cháy khó tiếp cận, nên vài phút đầu trước khi lực lượng chữa cháy tới là do chính người dân trong hẻm. Nhiều khu phố có tổ phòng cháy chữa cháy tại chỗ, có trang bị dùng chung đặt ở điểm nhất định trong hẻm. Người mới chuyển tới nên hỏi tổ dân phố hoặc hàng xóm xem trang bị đó ở đâu.
Không chất đồ, đậu xe chắn hẻm, nhất là ở khúc quanh và đầu hẻm, là việc nhỏ góp phần lớn. Dây điện, cáp mạng giăng thấp ngang hẻm cũng là nguồn cháy và cản trở thoát nạn; phản ánh với đơn vị quản lý khi thấy dây võng thấp, chập chờn tia lửa.
Người thuê mới dọn vào: mười phút đầu tiên nên làm gì
Ngày đầu dọn vào, giữa lúc bận rộn sắp xếp đồ đạc, hãy dành mười phút đi một vòng căn nhà với câu hỏi duy nhất: nếu đêm nay có cháy, mình thoát đường nào. Tìm cầu thang, lối thoát phụ, chỗ bình chữa cháy, cầu dao điện tổng. Thử mở ô cửa thoát ở khung sắt xem có kẹt không, biết chìa khoá ở đâu.
Sau đó sắp xếp đồ của mình sao cho không chắn những lối ấy: vali, thùng giấy, xe đạp không để ở chân cầu thang hay trước cửa sổ thoát. Lưu số khẩn cấp vào điện thoại, chỉ cho người ở cùng. Mười phút này là khoản đầu tư rẻ nhất cho an toàn của cả thời gian thuê.
Nếu ở cùng trẻ nhỏ hoặc người già, tập cho họ một lần đường thoát, kể cả trong bóng tối. Người làm ca ngủ ban ngày nên để sẵn dép, đèn pin nhỏ và điện thoại ở đầu giường, vì lúc vừa tỉnh giấc giữa giờ ngủ sâu là lúc phản ứng chậm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cho thuê vài phòng có bắt buộc trang bị phòng cháy không?
Yêu cầu cụ thể phụ thuộc loại nhà, số phòng, số người ở và việc có kết hợp kinh doanh hay không, theo quy định hiện hành về phòng cháy chữa cháy. Chủ nhà nên hỏi công an phường để biết yêu cầu áp dụng cho căn nhà của mình.
Báo khói loại dùng pin có đủ không?
Với nhà ở nhỏ, báo khói độc lập dùng pin là bước khởi đầu tốt, rẻ, dễ lắp. Quan trọng là đặt đúng chỗ, thử định kỳ và thay pin. Nhà nhiều phòng cho thuê có thể cần hệ thống báo cháy liên kết theo yêu cầu của cơ quan chức năng.
Sạc xe điện trong nhà có bị cấm không?
Bài này không khẳng định quy định cấm hay không vì có thể thay đổi. Về an toàn, nên sạc ở nơi thoáng, xa lối thoát, có người trông và không sạc qua đêm. Chủ nhà có thể đặt nội quy riêng về nơi và giờ sạc.
Khung sắt chống trộm hàn kín có nên tháo không?
Nên cải tạo để có ít nhất một ô mở được từ bên trong ở mỗi tầng có người ngủ. Như vậy vẫn giữ được an ninh mà có đường thoát khi cháy. Đây là khoản đầu tư nhỏ so với rủi ro.
Người thuê có nên tự mua bình chữa cháy không?
Một bình chữa cháy nhỏ trong phòng, nhất là phòng có bếp, là đầu tư hợp lý. Biết cách dùng quan trọng ngang với có bình. Đọc hướng dẫn trên bình khi mua, và kiểm hạn định kỳ.
Khi thấy hàng xóm sạc xe ở lối thoát thì làm sao?
Nhắc nhẹ trực tiếp hoặc báo chủ nhà, vì đó là an toàn chung của cả nhà. Nếu tình trạng kéo dài ở nhiều nơi trong hẻm, có thể phản ánh với tổ dân phố hoặc công an phường.