Phía trong khu nhà ga sân bay Tân Sơn Nhất, trên đất phường Tân Sơn Hòa (phần Phường 2 Tân Bình cũ), có một cụm đường mang tên sông và địa danh: Hồng Hà, Bạch Đằng, Cửu Long, Đồng Nai, Lam Sơn, Yên Thế, cùng trục chính là đường Trường Sơn. Người trong vùng hay gọi gọn là khu "đường sông". Quanh khu sân bay còn vài đường khác cũng mang tên sông như Hậu Giang.
Đặt tên đường theo sông núi là cách làm quen thuộc ở các đô thị Việt Nam: tên dễ nhớ, trung tính, gợi địa lý cả nước. Bài này giải nghĩa từng tên, nói về thói quen gọi khu "đường sông" và vài mẹo tìm đường trong cụm phố có nhiều tên na ná nhau. Năm đặt tên cụ thể của từng đường không được nêu vì chưa kiểm được.
Giải nghĩa từng tên
Bảng dưới gom các tên trong cụm đường thường gặp ở địa chỉ thuộc Tân Sơn Hòa, kèm nghĩa gốc của tên:
| Tên đường | Tên gốc là gì | Gợi nhắc |
|---|---|---|
| Trường Sơn | Dãy núi chạy dọc miền Trung, biên giới phía tây | Xương sống địa lý của đất nước |
| Hồng Hà | Tên khác của sông Hồng | Châu thổ Bắc Bộ, cái nôi của người Việt |
| Bạch Đằng | Sông ở vùng Quảng Ninh – Hải Phòng | Các trận thuỷ chiến nổi tiếng thời Ngô Quyền, thời Trần |
| Cửu Long | Đoạn sông Mê Kông chảy qua Việt Nam, "chín rồng" | Đồng bằng sông Cửu Long |
| Đồng Nai | Sông lớn của miền Đông Nam Bộ | Vùng đất Đồng Nai – Gia Định xưa |
| Lam Sơn | Vùng đất ở Thanh Hoá | Cuộc khởi nghĩa của Lê Lợi thế kỷ 15 |
| Yên Thế | Vùng đất ở Bắc Giang | Phong trào kháng Pháp của nông dân cuối thế kỷ 19 |
Có thể thấy cụm tên này pha hai lớp: sông núi thuần địa lý (Hồng Hà, Cửu Long, Đồng Nai, Trường Sơn) và địa danh gắn với lịch sử chống ngoại xâm (Bạch Đằng, Lam Sơn, Yên Thế). Cả hai đều là kiểu tên dễ chấp nhận rộng rãi, ít gây tranh cãi, nên rất phổ biến trong việc đặt tên đường ở các khu mới quy hoạch.
Đường Trường Sơn: trục vào khu nhà ga
Trong cụm này, đường Trường Sơn là đường quan trọng nhất về giao thông. Đây là trục dẫn vào khu nhà ga hành khách, nên phần lớn người đi máy bay từ trung tâm thành phố đều đi qua. Hai bên đường là các cơ sở phục vụ hành khách và nhiều doanh nghiệp liên quan đến hàng không, vận tải, du lịch. Địa chỉ nhà ga và nhà xe cảng hàng không đều nằm trên trục này.
Tên Trường Sơn gợi dãy núi dài nhất Việt Nam, chạy dọc theo phía tây miền Trung. Nhiều thành phố có đường Trường Sơn; ở TP Hồ Chí Minh, đường Trường Sơn ở khu sân bay là đường được nhắc tới nhiều nhất vì gắn với nhà ga. Khi nói "ra Trường Sơn", người trong vùng thường hiểu là ra phía sân bay.
Vì là trục vào nhà ga, Trường Sơn có những đặc điểm riêng: lưu lượng tăng vọt theo giờ cao điểm của các chuyến bay, có các làn, đoạn tổ chức giao thông riêng cho xe vào ga, và thường xuyên điều chỉnh phân luồng. Chuyện kẹt xe và lối đi tránh có bài riêng trong mục giao thông; ở đây chỉ nói về tên gọi và vị trí.
Khu "đường sông" trong đời sống
Khu các đường Hồng Hà, Bạch Đằng, Cửu Long, Đồng Nai và những đường nhỏ quanh đó có không khí khác với khu hẻm dân cư phía Phường 1, 3 cũ. Đường ở đây thường rộng hơn, nhà phố nhiều tầng, xen khách sạn nhỏ, căn hộ dịch vụ, văn phòng đại lý. Vì sát nhà ga, nhiều người làm việc ở sân bay chọn thuê nhà ở đây; khách quá cảnh, khách bay sớm cũng hay nghỉ lại một đêm.
Đường Hồng Hà là một trục khá rộng, nối khu nhà ga ra phía đông, về phía Phú Nhuận cũ. Đường Bạch Đằng ở khu sân bay cũng là một tuyến quen thuộc với người đi lại vùng này. Cần lưu ý: TP Hồ Chí Minh có nhiều đường cùng tên ở các khu khác nhau (ví dụ đường Bạch Đằng ở vùng Bình Thạnh cũ), nên khi tìm địa chỉ phải đi kèm tên phường, nếu không rất dễ đi nhầm hàng chục cây số.
Cái tên "khu đường sông" không có trên văn bản nào; đó là cách gọi dân gian. Người giao hàng, tài xế lâu năm hiểu ngay, người mới đến thì không. Nếu bạn ở khu này, khi chỉ đường nên nói tên đường cụ thể và một mốc dễ thấy, đừng chỉ nói "khu đường sông".
Những đường cùng tên ở nơi khác dễ gây nhầm
Bạch Đằng. Ngoài đường Bạch Đằng ở khu sân bay, thành phố còn có đường Bạch Đằng ở vùng Bình Thạnh cũ và bến Bạch Đằng ở trung tâm. Gõ "Bạch Đằng" trên ứng dụng mà không ghi phường là dễ ra kết quả sai.
Trường Sơn. Một số khu khác của thành phố cũng có đường Trường Sơn. Khi đi sân bay, nên chọn điểm đến là nhà ga thay vì gõ tên đường.
Đồng Nai. Đường Đồng Nai có ở khu sân bay, đồng thời "Đồng Nai" là tên tỉnh và tên sông. Trên phiếu giao hàng, ghi "đường Đồng Nai, phường Tân Sơn Hòa, TP Hồ Chí Minh" để hệ thống không hiểu thành tỉnh Đồng Nai.
Cửu Long và Hồng Hà. Hai tên này cũng có ở các đô thị khác, nhưng trong TP Hồ Chí Minh ít trùng hơn. Tuy vậy vẫn nên ghi kèm tên phường.
Lam Sơn và Yên Thế. Đây là những tên được dùng ở nhiều thành phố. Trong TP Hồ Chí Minh có thể có đường cùng tên ở khu khác; số nhà và tên phường là thứ phân biệt.
Vì sao nhiều khu quy hoạch lại đặt tên đường theo sông núi
Tên sông núi có ưu điểm là trung tính: không gắn với một nhân vật cụ thể nên ít tranh luận, dễ được chấp nhận. Nó cũng dễ đặt theo cụm: một khu phố mới có thể mang toàn tên sông, khu khác toàn tên núi, khu khác toàn tên địa danh lịch sử. Cách đặt theo cụm giúp người ta đoán được mình đang ở khu nào chỉ qua tên đường.
Ở nhiều đô thị, các khu được quy hoạch theo một đợt, với lưới đường tương đối đều, thường mang tên theo cụm như vậy. Còn những khu tự phát, phát triển dần từ đường làng, thì tên đường đa dạng hơn, nhiều tên người hơn. Việc khu sân bay có một cụm tên sông gợi ý rằng khu này được quy hoạch theo một đợt; tuy nhiên bài không khẳng định năm hay đơn vị quy hoạch vì chưa có nguồn chắc chắn.
Với người dân, hiểu "luật" đặt tên theo cụm giúp đọc bản đồ nhanh hơn. Thấy tên sông, biết mình đang gần khu nhà ga; thấy tên người, có thể mình đã sang khu dân cư hoặc trục lớn khác. Mẹo này không tuyệt đối, vì vẫn có những đường tên người nằm xen trong khu tên sông, nhưng đủ dùng khi bạn mới đến và chưa quen phố.
Tìm đúng một địa chỉ trong khu đường sông
Khu này có nhiều đường ngắn, giao nhau gần, tên lại quen nên dễ lẫn. Vài bước giúp tìm nhanh:
- Ghi đủ số nhà, tên đường và "phường Tân Sơn Hòa" khi tìm trên ứng dụng bản đồ; không gõ trơn tên đường.
- Xem kết quả có nằm gần khu nhà ga không; nếu ứng dụng đưa bạn sang tận bờ sông Sài Gòn, đó là đường cùng tên ở chỗ khác.
- Nếu là hẻm, chú ý số hẻm và chiều đánh số; hẻm có thể có nhánh phụ với số dạng phân số.
- Khi tới gần, hỏi người bán hàng đầu đường thay vì xoay vòng theo định vị, vì định vị trong khu nhà cao dễ lệch.
- Nếu đi ô tô, xem trước chỗ dừng đỗ; nhiều đoạn đường gần nhà ga hạn chế dừng xe.
Nếu bạn là người gửi địa chỉ cho khách, hãy tự gõ thử địa chỉ của mình trên vài ứng dụng bản đồ phổ biến để xem nó có hiện đúng chỗ không. Nếu không, thêm một mốc mô tả bằng chữ, chẳng hạn gần ngã tư nào, đối diện loại cửa hàng nào, để người lạ tìm tới mà không phải gọi hỏi nhiều lần.
Tên đường còn đó khi tên phường đổi
Một điều đáng để ý là trong đợt sắp xếp năm 2025, tên đường giữ nguyên. Chỉ tên phường và cấp quận thay đổi. Điều này làm tên đường trở thành phần ổn định nhất của địa chỉ, ổn định hơn cả tên đơn vị hành chính. Người lớn tuổi trong khu đường sông có thể đã sống qua nhiều lần đổi tên phường, nhưng tên đường trước nhà vẫn vậy.
Vì thế, khi lưu giữ thông tin lâu dài, như trên giấy tờ nhà, hợp đồng, sổ ghi chép gia đình, tên đường và số nhà là phần đáng tin. Kèm theo đó nên ghi tên phường ở thời điểm ghi chép, cả cũ lẫn mới nếu có, để người đọc sau này lần ra được.
Chuyện đổi tên đường vẫn có thể xảy ra trong tương lai theo quyết định của thành phố, nhưng thường hiếm và có thông báo rộng rãi. Tính đến đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, cụm đường mang tên sông núi quanh sân bay không bị đổi.
Dạy trẻ đọc tên đường: bài địa lý ngay trước cửa nhà
Cụm đường mang tên sông núi là một "bản đồ thu nhỏ" của đất nước nằm gọn trong vài khu phố. Với trẻ con lớn lên ở Tân Sơn Hòa, đây là cơ hội học địa lý rất tự nhiên: mỗi lần đi qua đường Hồng Hà, kể cho con nghe sông Hồng ở đâu; đi qua đường Cửu Long, nói về đồng bằng miền Tây; đi qua Trường Sơn, chỉ cho con dãy núi dài trên tấm bản đồ treo tường ở nhà.
Với trẻ lớn hơn, có thể làm thành trò chơi: vẽ lại các con đường quanh nhà, đặt mỗi tên đường cạnh vị trí thật của con sông, ngọn núi, vùng đất trên bản đồ Việt Nam. Trẻ sẽ thấy các tên Bạch Đằng, Lam Sơn, Yên Thế không chỉ là tên đường mà còn là những trang sử, từ những trận đánh trên sông đến các cuộc khởi nghĩa của nông dân.
Điều quan trọng là giữ đúng sự thật: tên đường đặt theo sông núi không có nghĩa con sông ấy chảy qua đây. Những câu hỏi ngây ngô kiểu "sông Bạch Đằng ở đâu trong phường mình" là dịp tốt để giải thích cách người ta đặt tên đường, và vì sao một thành phố lại muốn nhắc tới những nơi rất xa trên chính đường phố của mình.
Câu hỏi thường gặp
Đường Hậu Giang có thuộc phường Tân Sơn Hòa không?
Đường Hậu Giang là một trong các đường mang tên sông quanh khu sân bay. Việc đoạn nào thuộc phường nào phụ thuộc số nhà và ranh phường cũ. Để biết chắc, đối chiếu địa chỉ cũ: nếu trước đây ghi Phường 1, 2, 3 Tân Bình thì nay là Tân Sơn Hòa.
Vì sao gọi là khu "đường sông" mà không có sông nào?
Tên gọi đến từ các tên đường mang tên sông như Hồng Hà, Bạch Đằng, Cửu Long, Đồng Nai, không phải vì có sông chảy qua. Khu này nằm trên vùng đất cao quanh sân bay, không có sông lớn. Đây là cách gọi dân gian.
Đường Trường Sơn có phải chỉ để vào sân bay không?
Trường Sơn là trục chính dẫn vào khu nhà ga nhưng vẫn là đường phố bình thường, có nhà cửa, cơ sở kinh doanh hai bên. Một số đoạn gần nhà ga có cách tổ chức giao thông riêng, nên cần đi theo biển báo và hướng dẫn tại chỗ.
Tên đường có bị đổi theo tên phường mới không?
Không. Đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 chỉ đổi tên phường và bỏ cấp quận. Tên đường, số nhà giữ nguyên. Việc đặt, đổi tên đường là quyết định riêng của thành phố, thực hiện theo thủ tục khác.
Có tài liệu chính thức giải nghĩa tên đường không?
Thành phố có các văn bản đặt tên đường kèm phần giới thiệu ý nghĩa tên, và một số sách về tên đường TP Hồ Chí Minh đã xuất bản. Thư viện thành phố và các trang thông tin của cơ quan văn hoá là nơi nên tra trước tiên.