Muốn mở một quán ăn, tiệm tạp hoá, tiệm sửa xe hay cửa hàng nhỏ ở phường Tân Sơn Hòa dưới dạng hộ kinh doanh, người đứng tên nộp hồ sơ đăng ký tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã nơi đặt địa điểm, tức là ở phường; sau khi có giấy chứng nhận, thông tin được chuyển sang cơ quan thuế. Một số ngành cần thêm điều kiện riêng như an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự. Cách tính thuế cho hộ kinh doanh đã thay đổi lớn theo hướng bỏ thuế khoán, chuyển sang tự khai theo doanh thu.
Bài này viết theo nguyên lý chung. Thủ tục, mẫu đơn, ngưỡng doanh thu và cách tính thuế có thể được điều chỉnh, nên trước khi nộp hồ sơ hãy kiểm hướng dẫn hiện hành ở bộ phận tiếp nhận của phường và cơ quan thuế quản lý.
Hộ kinh doanh là gì và khi nào nên chọn
Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Hình thức này phù hợp với quy mô nhỏ: một quán ăn trong nhà, một tiệm tạp hoá, một tiệm sửa xe, một cửa hàng quần áo. Thủ tục đơn giản hơn lập công ty, sổ sách nhẹ hơn.
Đổi lại, hộ kinh doanh có giới hạn: không có tư cách pháp nhân như công ty, chủ hộ chịu trách nhiệm vô hạn, khó ký hợp đồng lớn với doanh nghiệp cần hoá đơn đầy đủ, khó gọi vốn. Khi quy mô lớn dần, thuê nhiều lao động, làm ăn với nhiều doanh nghiệp, nhiều hộ chuyển đổi lên công ty.
Ở Tân Sơn Hòa, phần lớn tiệm ăn, quán cà phê, tạp hoá, tiệm làm đẹp, tiệm sửa chữa trong hẻm và trên các mặt đường là hộ kinh doanh. Một số hoạt động rất nhỏ, như bán hàng rong, buôn bán vặt, có thể không phải đăng ký theo quy định; nhưng ranh giới này cần hỏi phường, không tự suy đoán.
Chọn ngành nghề cho đúng ngay từ đầu
Ngành nghề đăng ký quyết định thuế suất áp dụng theo nhóm ngành và các điều kiện kinh doanh. Một quán vừa bán cà phê vừa bán đồ ăn, hay một tiệm vừa bán hàng vừa sửa chữa, nên đăng ký đủ các ngành thực tế. Đăng ký thiếu ngành có thể gặp rắc rối khi kiểm tra; đăng ký thừa nhiều ngành không làm thì không có lợi.
Nếu chưa chắc mã ngành, hỏi cán bộ tiếp nhận hồ sơ ở phường hoặc người làm dịch vụ kế toán có chuyên môn. Mô tả hoạt động thật bằng lời thường, họ sẽ giúp chọn mã phù hợp.
Các bước đăng ký theo nguyên lý
Trình tự chung dưới đây áp dụng cho hộ kinh doanh mới. Mẫu đơn và cách nộp cụ thể theo hướng dẫn hiện hành.
- Chọn tên hộ kinh doanh: thường gồm cụm "Hộ kinh doanh" và tên riêng; không trùng tên hộ khác trong phạm vi quy định, không dùng từ ngữ vi phạm thuần phong mỹ tục.
- Xác định địa điểm kinh doanh: nhà riêng, nhà thuê, sạp chợ. Với nhà thuê, chuẩn bị hợp đồng thuê; kiểm xem hợp đồng có cho phép kinh doanh không.
- Chọn ngành nghề kinh doanh theo hệ thống ngành; với ngành có điều kiện, tìm hiểu trước điều kiện cần đáp ứng.
- Chuẩn bị giấy đề nghị đăng ký, giấy tờ tuỳ thân của chủ hộ; nếu nhiều thành viên gia đình cùng lập, cần văn bản thoả thuận cử người làm chủ hộ theo hình thức quy định.
- Nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã nơi đặt địa điểm, trực tiếp hoặc trực tuyến nếu được hỗ trợ.
- Nhận giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh; thông tin được chuyển cho cơ quan thuế.
- Làm các thủ tục tiếp theo: đăng ký thuế, hoá đơn nếu thuộc diện phải dùng, mở tài khoản ngân hàng cho hoạt động kinh doanh, treo biển hiệu đúng quy định.
Thời hạn giải quyết thường ngắn nếu hồ sơ hợp lệ. Nếu bị yêu cầu bổ sung, hỏi rõ lý do bằng văn bản để sửa một lần cho đủ.
Đăng ký trực tuyến: những lỗi hay gặp
Nộp hồ sơ qua mạng tiện nhưng hay vướng vài lỗi nhỏ: chọn nhầm phường do tên gần giống, nhập địa chỉ theo kiểu cũ có tên quận, ảnh chụp giấy tờ mờ, tên hộ kinh doanh có ký tự không hợp lệ. Kiểm kỹ từng ô trước khi gửi giúp tránh bị trả hồ sơ.
Thuế của hộ kinh doanh khi đã bỏ cách khoán
Trước đây, phần lớn hộ kinh doanh nhỏ nộp thuế theo phương pháp khoán: cơ quan thuế ấn định mức doanh thu và thuế mỗi năm. Theo chủ trương mới, cách khoán đã được bỏ, hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai doanh thu và nộp thuế theo doanh thu thực tế, với các ngưỡng doanh thu được miễn hoặc áp mức khác nhau tuỳ quy định.
Thay đổi này có nghĩa là chủ hộ cần ghi chép doanh thu đầy đủ, giữ chứng từ, và một số hộ phải dùng hoá đơn điện tử, có thể là hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Ngưỡng doanh thu, thuế suất theo ngành, thời hạn khai nộp được quy định trong các văn bản hiện hành và có thể thay đổi; chủ hộ nên hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm dịch vụ kế toán có chuyên môn.
Một thói quen tốt từ ngày đầu là tách tài khoản ngân hàng kinh doanh với tài khoản chi tiêu gia đình. Khi mọi khoản thu qua chuyển khoản, mã thanh toán đều vào một tài khoản riêng, việc kê khai doanh thu trở nên rõ ràng và ít sai sót.
Sổ sách tối thiểu chủ hộ nên giữ
Dù quy mô nhỏ, chủ hộ nên giữ ba thứ: sổ doanh thu theo ngày, chứng từ mua hàng đầu vào, và sổ ghi các khoản chi lớn như tiền thuê mặt bằng, lương, điện nước. Ghi chép đều đặn giúp kê khai đúng, giúp biết quán thật sự lời hay lỗ, và là căn cứ khi có kiểm tra.
Hiện có nhiều phần mềm bán hàng đơn giản trên điện thoại hoặc máy tính tiền tự ghi doanh thu. Khi chọn, ưu tiên phần mềm xuất được dữ liệu, có sao lưu, và nếu thuộc diện dùng hoá đơn điện tử thì phải kết nối được với cơ quan thuế theo quy định.
Điều kiện riêng của các ngành thường gặp trong phường
Ăn uống. Cần đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm; tuỳ quy mô và loại hình, có thể phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện hoặc cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Người trực tiếp chế biến cần được tập huấn kiến thức và khám sức khoẻ theo quy định.
Lưu trú. Nhà nghỉ, phòng cho thuê theo ngày là ngành có điều kiện về an ninh trật tự và phòng cháy chữa cháy, phải khai báo lưu trú cho khách. Bài riêng về lưu trú trong chuyên mục này nói kỹ hơn.
Làm đẹp, xăm. Một số dịch vụ có can thiệp vào cơ thể có điều kiện riêng về chuyên môn, vệ sinh; tìm hiểu kỹ trước khi mở.
Sửa xe, rửa xe. Lưu ý tiếng ồn, nước thải, dầu nhớt thải, không lấn chiếm vỉa hè và lối đi trong hẻm.
Bán lẻ hàng hoá. Phần lớn hàng thông thường không cần giấy phép con, nhưng một số mặt hàng như rượu, thuốc lá, thuốc, mỹ phẩm có quy định riêng.
Phòng cháy với cửa hàng trong nhà ống
Nhiều hộ kinh doanh ở Tân Sơn Hòa vừa ở vừa buôn bán trong cùng một căn nhà ống, tầng trệt là cửa hàng, các tầng trên là chỗ ngủ. Đây là kiểu nhà có rủi ro cháy cao nếu hàng hoá dễ cháy chất đầy lối đi, cửa cuốn khoá kín ban đêm, không có lối thoát thứ hai. Trang bị bình chữa cháy, giữ lối đi thông thoáng, có lối thoát qua sân thượng hoặc ban công, không sạc xe điện cạnh hàng hoá.
Lưu ý riêng khi mở cửa hàng ở khu sân bay
Khu Tân Sơn Hòa có lượng khách lớn nhưng cũng chịu sự quản lý chặt về trật tự đô thị, nhất là các trục dẫn vào sân bay. Việc bày hàng ra vỉa hè, để xe khách tràn xuống lòng đường, treo biển quảng cáo lấn không gian chung có thể bị xử lý. Khi chọn mặt bằng, xem có chỗ để xe cho khách không, vì đây là vấn đề lớn ở các đường đông như Trường Sơn, Hồng Hà, Bạch Đằng.
Biển hiệu, quảng cáo ngoài trời có quy định về kích thước, vị trí; quanh sân bay còn có giới hạn chiều cao công trình, nên các cấu trúc biển quảng cáo cao, đèn chiếu mạnh cần hỏi kỹ trước khi làm. Treo biển đúng tên hộ kinh doanh và địa chỉ theo tên phường mới.
Một điểm nữa là nhịp khách. Hàng quán gần nhà ga có thể đông từ rất sớm hay rất khuya theo giờ bay; hàng quán trong khu dân cư theo nhịp sinh hoạt bình thường. Giờ mở cửa và nhân sự nên tính theo dòng khách thật của vị trí mình chọn.
Thuê mặt bằng kinh doanh trong hẻm hay mặt đường
Mặt đường lớn gần sân bay có dòng khách đông nhưng chi phí thuê cao, khó đậu xe, chịu quản lý trật tự đô thị chặt. Mặt bằng trong hẻm rẻ hơn, phù hợp với dịch vụ khách quen như sửa chữa, làm đẹp, quán ăn phục vụ dân cư, nhưng khách vãng lai khó tìm. Chọn theo nhóm khách chính của mình, không chọn theo cảm giác "đường đông là bán được".
Trước khi ký thuê, nên ngồi quan sát mặt bằng vào nhiều khung giờ, đếm người qua lại, xem khách có dừng được không. Hỏi chủ nhà về lịch sử mặt bằng: những người thuê trước làm gì, vì sao rời đi. Thoả thuận trong hợp đồng về thời gian sửa sang, ai chịu chi phí, điều kiện chấm dứt.
Hộ kinh doanh và công ty: so sánh nhanh
Bảng so sánh ở mức nguyên lý để giúp chọn hình thức; chi tiết pháp lý theo văn bản hiện hành.
| Tiêu chí | Hộ kinh doanh | Công ty |
|---|---|---|
| Nơi đăng ký | Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã | Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh |
| Tư cách pháp nhân | Không | Có |
| Trách nhiệm | Chủ hộ chịu bằng toàn bộ tài sản | Thường giới hạn trong vốn góp |
| Sổ sách, thuế | Đơn giản hơn, khai theo doanh thu | Kế toán đầy đủ, nhiều loại báo cáo |
| Hợp đồng với doanh nghiệp lớn | Có thể khó hơn | Thuận lợi hơn |
| Phù hợp | Quán, tiệm, cửa hàng nhỏ | Dịch vụ cho doanh nghiệp, quy mô lớn, có kế hoạch mở rộng |
Nhiều người bắt đầu bằng hộ kinh doanh để thử thị trường, rồi chuyển đổi lên công ty khi đã ổn định. Pháp luật có thủ tục chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp; hỏi kỹ trước khi làm.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký hộ kinh doanh ở Tân Sơn Hòa nộp ở đâu?
Nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã, tức bộ phận tiếp nhận của phường Tân Sơn Hòa nơi đặt địa điểm kinh doanh, trực tiếp hoặc trực tuyến nếu được hỗ trợ. Kiểm hướng dẫn hiện hành trước khi đi.
Nhà thuê có đăng ký hộ kinh doanh được không?
Được, nếu có hợp đồng thuê hợp lệ và chủ nhà đồng ý cho kinh doanh. Nên ghi rõ điều này trong hợp đồng, kèm điều khoản về biển hiệu, giờ hoạt động, sửa chữa mặt bằng.
Bỏ thuế khoán thì hộ nhỏ có phải nộp thuế nhiều hơn không?
Không nhất thiết. Hộ có doanh thu dưới ngưỡng quy định có thể không phải nộp thuế, hộ trên ngưỡng nộp theo doanh thu thực tế. Điều thay đổi lớn là cách quản lý: tự khai, ghi chép, giữ chứng từ. Hỏi cơ quan thuế để biết trường hợp của mình.
Hộ kinh doanh có phải xuất hoá đơn không?
Tuỳ quy mô doanh thu, ngành nghề và quy định hiện hành; một số hộ phải dùng hoá đơn điện tử, có thể khởi tạo từ máy tính tiền. Kiểm với cơ quan thuế quản lý để biết mình thuộc diện nào.
Một người có được đăng ký nhiều hộ kinh doanh không?
Quy định về số lượng hộ kinh doanh một người được đăng ký đã có thay đổi qua các thời kỳ. Hỏi bộ phận đăng ký kinh doanh của phường để biết quy định hiện hành trước khi nộp hồ sơ.