Ở ghép — vài người cùng thuê một căn nhà hay căn hộ rồi chia phòng, chia tiền — là cách ở phổ biến của người trẻ đi làm quanh sân bay Tân Sơn Nhất. Ở phường Tân Sơn Hòa (gồm Phường 1, 2, 3 Tân Bình cũ), nhóm ở ghép thường là tiếp viên, nhân viên mặt đất, người làm văn phòng hàng không, đại lý vé, giao nhận, cùng dân văn phòng làm ở các trục gần đó.
Ở ghép có lợi về chi phí và có người bên cạnh, nhưng cũng nhiều chuyện để cãi nhau: ai đứng tên hợp đồng, ai giữ tiền cọc, chia điện nước theo đầu người hay theo phòng, người làm ca đêm ngủ lúc nào. Bài này đưa ra một khung thoả thuận để nhóm bàn từ trước, đỡ phải giải quyết khi đã căng thẳng.
Vì sao ở ghép hợp với người làm hàng không
Lịch bay của tiếp viên và lịch ca của nhân viên mặt đất không đều: có tuần ở nhà nhiều, có tuần đi liên tục, có lúc qua đêm ở tỉnh khác hay nước khác. Thuê riêng một căn thì phần lớn thời gian căn nhà bỏ trống mà vẫn phải trả đủ tiền. Ở ghép giúp chia khoản đó cho nhiều người và vẫn có người trông nhà khi mình vắng.
Một lợi thế khác ít ai nói: người cùng nghề hiểu nhịp sống của nhau. Một nhóm toàn người làm ca dễ thông cảm khi ai đó ngủ trưa hay về lúc ba giờ sáng hơn là một nhóm trộn lẫn người đi làm giờ hành chính. Nhưng trộn lẫn cũng có cái lợi: nhà ít khi vắng hết người, đỡ lo trộm cắp. Không có công thức đúng cho mọi nhóm; điều quan trọng là mọi người biết trước nhịp của nhau.
Với dân văn phòng làm ở các trục quanh sân bay, ở ghép còn là cách ở gần chỗ làm mà không phải gánh trọn tiền thuê một căn nhà phố. Nhiều nhóm bắt đầu từ vài người quen cùng công ty, rồi khi có người rời đi thì nhận thêm người mới qua giới thiệu. Nhóm hình thành theo cách này thường bền hơn nhóm ghép ngẫu nhiên qua tin đăng, vì đã có sẵn một lớp tin cậy.
Ba cách đứng tên hợp đồng khi ở ghép
Đây là câu hỏi đầu tiên phải trả lời, vì nó quyết định ai chịu trách nhiệm với chủ nhà và rủi ro rơi vào ai khi có người dọn đi.
| Cách | Cách vận hành | Điểm lợi | Rủi ro |
|---|---|---|---|
| Một người đứng tên, cho người khác ở cùng | Một người ký với chủ nhà, những người còn lại góp tiền cho người này | Đơn giản với chủ nhà, ký nhanh | Người đứng tên gánh mọi trách nhiệm; người ở cùng ít được bảo vệ nếu có tranh chấp |
| Tất cả cùng ký một hợp đồng | Hợp đồng ghi tên mọi người thuê, cùng chịu trách nhiệm | Công bằng, rõ quyền | Khi một người đi, phải sửa hợp đồng; chủ nhà có thể ngại |
| Mỗi người thuê một phòng với chủ | Chủ nhà cho thuê từng phòng, phần chung dùng chung | Mỗi người tự lo phần mình, đi ở độc lập | Ít quyền chọn bạn ở; nội quy chung do chủ đặt |
Nếu chọn cách thứ nhất, người đứng tên nên làm thêm một bản thoả thuận nội bộ với các bạn ở cùng, ghi rõ phần góp và điều kiện khi ai đó dọn đi. Bản thoả thuận này không thay hợp đồng với chủ nhà, nhưng giúp giải quyết chuyện trong nhóm rõ ràng hơn.
Chia tiền: bốn khoản và cách chia cho đỡ cãi
Tiền thuê. Chia đều chỉ hợp khi các phòng tương đương. Phòng lớn hơn, có cửa sổ, có nhà vệ sinh riêng, hoặc phòng yên phía sau nhà nên chịu phần cao hơn. Ví dụ giả định: căn có ba phòng, nhóm thống nhất phòng lớn chịu bốn phần, hai phòng nhỏ mỗi phòng ba phần, tổng là mười phần.
Tiền điện. Máy lạnh là khoản tốn nhất. Nếu mỗi phòng có máy lạnh, gắn đồng hồ phụ cho từng phòng là cách công bằng nhất; không gắn được thì chia theo thời gian ở nhà ước tính. Người bay dài ngày nhiều tuần vắng nhà sẽ thấy chia đều là thiệt.
Tiền nước, internet, rác. Các khoản này nhỏ và khó tách, thường chia đều theo đầu người. Thống nhất một người thu, một người kiểm, chuyển khoản có ghi chú để mọi người cùng xem.
Tiền cọc. Ghi rõ ai góp bao nhiêu vào tiền cọc. Khi có người dọn đi giữa chừng, người vào thay sẽ góp lại phần cọc cho người ra; khi cả nhóm trả nhà, tiền cọc chia theo phần đã góp sau khi trừ khoản hư hỏng nếu có.
Nội quy chung nên bàn trước khi dọn vào
Nội quy không cần dài, nhưng phải viết ra và mọi người đồng ý. Những điểm hay gây va chạm nhất:
- Giờ yên lặng: không chỉ ban đêm; nếu có người làm ca đêm, cả nhóm thống nhất khung giờ yên ban ngày.
- Khách tới chơi và ngủ lại: ai được ngủ lại, bao nhiêu đêm thì phải báo, có phải khai báo lưu trú không.
- Bếp và tủ lạnh: ngăn riêng hay dùng chung, ai rửa nồi khi nào, đồ ăn để quá hạn thì xử lý ra sao.
- Dọn dẹp phần chung: lịch trực nhà vệ sinh, phòng khách, đổ rác; người đi bay dài ngày bù lại thế nào.
- Khoá cửa và chìa khoá: ai giữ chìa phụ, mất chìa thì ai thay khoá, cửa có được để mở khi có người ở nhà không.
- Thú cưng, hút thuốc: nói rõ từ đầu, vì đây là chuyện không thoả hiệp được với nhiều người.
- Đồ đạc chung: ai mua máy giặt, nồi cơm; khi người đó dọn đi thì món đồ ở lại hay theo chủ.
Nhóm có thể ghi nội quy vào một tin nhắn ghim trong nhóm chat chung. Điều quan trọng là có chỗ để quay lại đọc khi tranh cãi, thay vì dựa vào trí nhớ của từng người.
Chọn bạn ở: hỏi gì khi phỏng vấn người vào ở cùng
Khi một phòng trống, nhóm thường đăng tìm người vào thay. Thay vì chỉ hỏi "bạn làm nghề gì", hãy hỏi về nhịp sống: đi làm giờ nào, có làm ca không, có hay nấu ăn không, có hay đưa khách về nhà không, có nuôi thú không. Hỏi cả chuyện cũ: lần trước ở ghép ra sao, vì sao chuyển đi. Những câu ấy nói nhiều hơn mọi lời giới thiệu.
Nên cho người mới tới xem nhà khi đa số thành viên có mặt, để ai cũng có ý kiến. Một người hợp với cả nhóm quan trọng hơn một người trả tiền sớm. Khi đã đồng ý, đưa nội quy cho người mới đọc trước khi họ chuyển tiền cọc; ai thấy không hợp thì còn kịp từ chối.
Đừng nhận người vào ở chỉ qua tin nhắn mà chưa gặp. Hỏi xem giấy tờ tuỳ thân để sau còn đăng ký tạm trú và để biết mình đang ở chung với ai. Đây là sự cẩn thận bình thường, không phải nghi ngờ.
Tạm trú và giấy tờ khi ở ghép
Mỗi người ở ghép đều cần đăng ký tạm trú theo địa chỉ căn nhà, nếu đó không phải nơi thường trú của họ. Người đứng tên hợp đồng và chủ nhà cần phối hợp: chủ nhà hoặc người được chủ nhà đồng ý xác nhận cho từng người. Khi có người dọn đi, nên báo để cập nhật dữ liệu, tránh việc nhiều năm sau địa chỉ cũ vẫn ghi tên người đã rời đi.
Cách làm cụ thể — nộp qua ứng dụng định danh điện tử, qua Cổng dịch vụ công hay trực tiếp tại công an phường Tân Sơn Hòa — có bài riêng trong mục này. Quy định về cư trú có thể thay đổi, nên khi chưa rõ, bạn hỏi trực tiếp công an phường.
Một chuyện nhỏ nhưng hay vướng: hộp thư và giao hàng. Khi nhiều người cùng địa chỉ, ghi rõ tên người nhận và số phòng hoặc vị trí phòng trên đơn hàng. Giấy tờ quan trọng như thẻ ngân hàng, thư từ cơ quan nên nhận tại nơi làm việc hoặc nhờ người trong nhóm ký nhận có thoả thuận trước.
Khi có người muốn rời nhóm
Chia tay nhóm ở ghép là chuyện thường: có người đổi hãng, đổi căn cứ, lấy vợ lấy chồng, chuyển về quê. Nội quy nên có điều khoản báo trước: người muốn đi báo trước một khoảng thời gian thống nhất, hoặc tự tìm người thay nếu báo gấp. Không có điều khoản này, người ở lại phải gánh phần tiền của người đi.
Khi người đi là người đứng tên hợp đồng, phải làm việc với chủ nhà để chuyển tên hoặc ký lại. Đừng để tình trạng người đã đi vẫn đứng tên, vì nếu căn nhà có chuyện, chủ nhà và cơ quan chức năng sẽ tìm tới người đó trước. Ghi lại hiện trạng nhà và đồ đạc chung lúc chia tay, để phân minh chuyện ai mang gì đi.
Tiền cọc của người ra đi là chỗ dễ mất lòng nhất. Chủ nhà thường chỉ trả cọc khi trả cả căn nhà, nên phần cọc của người rời nhóm giữa chừng phải do người vào thay hoặc các thành viên còn lại hoàn. Ghi rõ điều này trong thoả thuận nội bộ, kèm cách trừ tiền nếu phòng của người đi có hư hỏng. Một buổi kiểm phòng chung trước ngày đi, có ảnh chụp, giúp mọi người khỏi nghi nhau.
Chọn căn để ở ghép: bố cục nhà quan trọng hơn diện tích
Nhà phố trong hẻm ở Tân Sơn Hòa phần lớn là nhà ống: mặt tiền hẹp, sâu, nhiều tầng, mỗi tầng một hoặc hai phòng. Kiểu nhà này hợp ở ghép vì mỗi người một tầng, ít đi qua phòng nhau. Điểm phải xem là cầu thang và nhà vệ sinh: nếu cả nhà chỉ có một nhà vệ sinh ở tầng trệt, buổi sáng sẽ thành hàng chờ, và người ở tầng trên phải xuống lên nhiều lần trong đêm.
Căn hộ nhiều phòng ngủ trong toà nhà thì phòng ngủ gần nhau hơn, nhưng thường có nhà vệ sinh riêng cho từng phòng hoặc ít nhất hai phòng tắm. Phòng khách chung là nơi nhóm gặp nhau, cũng là nơi dễ thành kho chứa vali, đồ đạc của người bay dài ngày. Thống nhất chỗ để vali và đồ đi làm ngay từ đầu giúp phòng chung không bị chiếm dần.
Với nhóm có người làm ca đêm, phòng ngủ của người đó nên ở xa cầu thang, xa bếp và xa cửa ra vào. Một căn có phòng phía sau, yên và tối, là lợi thế lớn. Khi đi xem nhiều căn, hãy chia phòng thử trên giấy trước khi chọn: nếu không chia được cho ai cũng thấy hợp lý, căn đó có thể sẽ sinh chuyện về sau.
Câu hỏi thường gặp
Ở ghép với người khác giới có vấn đề gì không?
Pháp luật không cấm người khác giới ở chung một căn nhà thuê. Điều cần là nhóm thống nhất về phòng riêng, nhà vệ sinh, giờ giấc và khách tới chơi. Một số chủ nhà có điều kiện riêng, nên hỏi trước khi ký.
Chủ nhà có được biết ai đang ở trong nhà không?
Có. Chủ nhà là người chịu trách nhiệm với căn nhà và thường phải xác nhận khi người thuê đăng ký tạm trú. Báo cho chủ nhà danh sách người ở và cập nhật khi có thay đổi là cách giữ quan hệ tốt và tránh rắc rối.
Một người làm hỏng đồ chung thì ai chịu?
Người làm hỏng chịu là nguyên tắc chung. Khó là khi không rõ ai làm. Nội quy nên ghi cách xử lý: hư hỏng do hao mòn thì chia đều, hư hỏng do một người thì người đó trả. Chụp ảnh đồ đạc lúc nhận nhà giúp phân biệt hao mòn với hư hỏng.
Ở ghép có nên làm hợp đồng nội bộ bằng giấy không?
Nên, nhất là khi một người đứng tên hợp đồng với chủ nhà. Bản thoả thuận nội bộ ghi phần góp tiền thuê, tiền cọc, cách chia điện nước và điều kiện rời nhóm. Có chữ ký mọi người, mỗi người giữ một bản hoặc ảnh chụp.
Tiếp viên bay dài ngày có phải trả đủ tiền điện không?
Tuỳ cách nhóm thoả thuận. Tiền thuê thường vẫn trả đủ vì phòng vẫn giữ cho mình. Tiền điện, nhất là máy lạnh, có thể tính theo đồng hồ riêng hoặc theo số ngày ở nhà. Thống nhất từ đầu sẽ tránh cảm giác thiệt thòi về sau.
Ở ghép thì ai liên hệ với chủ nhà?
Nên cử một người làm đầu mối, thường là người đứng tên hợp đồng. Mọi yêu cầu sửa chữa, đóng tiền và thắc mắc đi qua người này để chủ nhà không phải trả lời nhiều người. Người đầu mối báo lại cho cả nhóm trong nhóm chat chung.