Có ngày máy bay ồn hơn ở Tân Sơn Hòa chủ yếu vì ba lý do: hướng gió quyết định máy bay cất cánh và hạ cánh theo chiều nào của đường băng, nên có lúc máy bay bay thẳng qua khu nhà bạn, có lúc lại đi phía khác; thời tiết như mây thấp, trời ẩm, lặng gió làm tiếng động cơ nghe vang và xa hơn; và mùa cao điểm như dịp Tết, hè, lễ có nhiều chuyến hơn ngày thường. Hiểu những quy luật này giúp bạn bớt khó chịu và sắp xếp sinh hoạt hợp lý.
Bài giải thích theo nguyên lý chung của hàng không và âm học, không nêu số chuyến bay, lịch bay hay mức ồn cụ thể. Những thông tin đó thay đổi và nên tra từ nguồn chính thức của cảng hàng không nếu cần.
Máy bay cất hạ cánh ngược gió
Một nguyên tắc cơ bản của hàng không: máy bay cất cánh và hạ cánh ngược chiều gió khi có thể. Lý do là cánh máy bay tạo lực nâng nhờ luồng không khí chạy qua. Khi bay ngược gió, máy bay có được tốc độ không khí qua cánh cần thiết với tốc độ lăn trên mặt đất thấp hơn, nên cần quãng đường băng ngắn hơn, an toàn hơn.
Một đường băng có hai đầu, nên có thể dùng theo hai chiều. Khi gió thổi từ phía này, máy bay cất cánh, hạ cánh về phía này; khi gió đổi, chiều sử dụng đường băng đổi theo. Kết quả là đường bay thấp của máy bay, tức khoảng không trên những khu dân cư mà máy bay bay qua ở độ cao thấp, cũng đổi theo.
Với một căn nhà ở Tân Sơn Hòa, điều này có nghĩa là có những ngày máy bay hạ cánh bay thấp qua gần nhà, có những ngày máy bay cất cánh bay qua, và có những ngày đường bay thấp nằm ở phía bên kia sân bay. Mỗi tình huống tạo trải nghiệm tiếng ồn khác nhau. Đó là lý do người ở đây hay nói "tuần này máy bay đi đường khác".
Cất cánh và hạ cánh nghe khác nhau thế nào
Máy bay cất cánh. Động cơ chạy ở công suất cao để leo lên, tiếng gầm lớn và kéo dài. Khu nằm phía cuối hướng cất cánh thường nghe tiếng động cơ mạnh hơn.
Máy bay hạ cánh. Động cơ giảm công suất nhưng máy bay bay thấp hơn ở khoảng cách xa hơn từ sân bay. Tiếng nghe đều hơn, kèm tiếng rít, tiếng gió qua cánh và càng.
Sau khi chạm đất. Nhiều máy bay dùng chế độ đảo chiều lực đẩy để giảm tốc, tạo tiếng gầm ngắn. Nhà gần đường băng có thể nghe rõ tiếng này.
Dưới mặt đất. Máy bay lăn bánh, nổ máy chờ, thiết bị cung cấp điện ở sân đỗ tạo tiếng ù kéo dài. Tiếng này thường đều đặn hơn, nghe rõ ở nhà gần khu sân đỗ.
Kiểm tra động cơ. Máy bay sau bảo dưỡng có thể được chạy thử động cơ ở khu vực quy định. Một số khu sân bay trên thế giới giới hạn giờ chạy thử để bớt ảnh hưởng tới dân cư; ở Tân Sơn Nhất cụ thể ra sao cần hỏi cảng hàng không.
Thời tiết làm tiếng máy bay nghe khác đi
Âm thanh truyền trong không khí và chịu ảnh hưởng của nhiệt độ, độ ẩm, gió. Những ngày trời có mây thấp, âm thanh có thể bị phản xạ trở lại mặt đất, nghe vang và rõ hơn. Những đêm lặng gió, nhiệt độ gần mặt đất thấp hơn lớp không khí phía trên, âm thanh có xu hướng bị "uốn" xuống mặt đất và truyền xa hơn. Đó là một lý do tiếng máy bay ban đêm nghe như gần hơn ban ngày.
Gió cũng mang âm thanh đi theo. Khi gió thổi từ phía sân bay về nhà, tiếng máy bay và tiếng ù từ sân đỗ nghe rõ hơn; khi gió thổi ngược lại, tiếng nghe yếu đi. Mưa lớn thì ngược lại, tiếng mưa rơi trên mái tôn có thể át cả tiếng máy bay.
Những hiện tượng này không làm thay đổi bản thân tiếng động cơ, chỉ thay đổi cách nó tới tai bạn. Nhận ra điều này giúp tránh hiểu nhầm rằng "máy bay hôm nay bay thấp hơn" hay "sân bay đổi đường bay sát nhà".
Nhiệt độ cũng ảnh hưởng tới chính máy bay. Những ngày nắng nóng, không khí loãng hơn nên máy bay cất cánh cần lăn dài hơn và leo chậm hơn một chút so với ngày mát. Với khu nằm phía cuối hướng cất cánh, điều này có thể khiến máy bay đi qua ở độ cao thấp hơn đôi chút và nghe rõ hơn, dù chênh lệch không lớn.
Mùa gió ở TP.HCM và hướng sử dụng đường băng
TP.HCM có hai mùa gió chính. Mùa mưa thường có gió mùa tây nam; mùa khô thường có gió thổi từ hướng đông, đông nam hay đông bắc tuỳ thời điểm. Hướng gió chủ đạo thay đổi theo mùa kéo theo chiều sử dụng đường băng thay đổi, dù không phải lúc nào cũng theo đúng quy luật, vì gió từng ngày, từng giờ có thể khác.
Ngoài gió, việc chọn chiều sử dụng đường băng còn phụ thuộc vào yếu tố điều hành bay khác như mật độ chuyến, thời tiết xấu, công tác bảo trì đường băng. Người dân không cần nắm chi tiết; chỉ cần biết rằng tiếng ồn ở nhà mình sẽ thay đổi theo những chu kỳ dài theo mùa và những biến động ngắn theo ngày.
Sau một năm sống ở Tân Sơn Hòa, nhiều người tự nhận ra mùa nào nhà mình ồn hơn, mùa nào yên hơn. Thông tin đó có ích khi quyết định đổi phòng ngủ, lên lịch sửa nhà, hay chọn thời gian làm những việc cần yên tĩnh.
Người mới chuyển tới vào đúng một mùa ồn thường đánh giá căn nhà nặng hơn thực tế, còn người chuyển tới vào mùa yên lại dễ chủ quan. Nếu đang cân nhắc thuê dài hạn hay mua, hãy hỏi hàng xóm lâu năm về các mùa khác trong năm.
Máy bay lớn, máy bay nhỏ và tiếng động cơ
Không phải chuyến bay nào cũng nghe như nhau. Máy bay thân rộng chở nhiều khách cho các chặng dài thường có động cơ lớn, tiếng trầm và kéo dài hơn. Máy bay thân hẹp bay chặng nội địa nghe ngắn và gọn hơn. Máy bay chở hàng, có khi là những mẫu máy bay đời cũ hơn, có thể nghe khác hẳn máy bay chở khách. Vì thế, cùng một số chuyến, ngày nào nhiều máy bay lớn thì cảm giác ồn sẽ nặng hơn.
Các thế hệ động cơ mới được thiết kế êm hơn đáng kể so với thế hệ cũ; đây là xu hướng chung của ngành hàng không nhiều thập niên qua. Người ở lâu năm quanh sân bay đôi khi nhận xét máy bay bây giờ nghe "êm" hơn ngày trước, dù số chuyến nhiều hơn. Tuy vậy, mức êm cụ thể của từng loại máy bay không phải điều người dân cần phân biệt.
Điều có ích hơn là để ý những khung giờ có nhiều chuyến quốc tế đường dài, thường dùng máy bay lớn, nếu bạn thấy tiếng máy bay lớn đặc biệt làm phiền. Lịch bay quốc tế thường tập trung vào một số khung giờ nhất định trong ngày, nhưng khung cụ thể thay đổi theo mùa và theo hãng.
Mùa cao điểm đi lại và mật độ chuyến
Ngoài thời tiết, số chuyến bay thay đổi theo nhu cầu đi lại. Bảng tóm tắt những giai đoạn người dân quanh sân bay thường thấy máy bay dày hơn:
| Giai đoạn | Vì sao đông hơn | Người ở gần sân bay thường thấy |
|---|---|---|
| Trước và sau Tết Nguyên đán | Người về quê, du lịch, đi thăm thân | Máy bay dày, cả khung giờ khuya, đường Trường Sơn kẹt |
| Mùa hè | Học sinh nghỉ hè, gia đình đi du lịch | Nhiều chuyến hơn ngày thường |
| Các kỳ nghỉ lễ dài | Đi du lịch, về quê ngắn ngày | Cao điểm dồn vào đầu và cuối kỳ nghỉ |
| Cuối tuần | Đi lại cá nhân tăng | Tuỳ tuần, thường dày hơn giữa tuần |
| Ngày thường mùa thấp điểm | Nhu cầu ít hơn | Có những khoảng thưa rõ rệt |
Số chuyến cụ thể trong mỗi giai đoạn không nêu ở đây vì thay đổi theo từng năm và lịch khai thác của hãng. Với người dân, nắm được nhịp mùa là đủ để chuẩn bị: dịp Tết nên tăng cường cách âm phòng ngủ, tránh lên lịch ghi âm, quay phim quan trọng.
Tự đọc nhịp sân bay từ nhà mình
Không cần thiết bị đo. Một cuốn sổ hay ghi chú trên điện thoại trong vài tuần là đủ để hiểu căn nhà mình:
- Ghi lại những ngày máy bay qua gần nhà nhiều, những ngày yên; kèm thời tiết, hướng gió cảm nhận được.
- Để ý máy bay đang cất cánh (leo lên, tiếng gầm mạnh) hay hạ cánh (hạ thấp dần, đèn bật sáng) khi bay qua nhà.
- Ghi những khung giờ trong ngày thấy máy bay thưa nhất.
- So sánh giữa các tháng, các mùa nếu ở lâu.
- Chia sẻ với hàng xóm; người ở lâu thường có nhận xét rất đúng về nhịp của khu mình.
Những ghi chép này có giá trị thực tế: giúp chọn giờ ngủ trưa cho trẻ, giờ họp trực tuyến, mùa sửa nhà. Chúng cũng giúp bạn bình tĩnh hơn khi một tuần ồn bất thường, vì biết rằng tuần sau gió có thể đổi.
Khi tiếng ồn tăng bất thường kéo dài
Nếu tiếng ồn tăng rõ rệt và kéo dài nhiều tuần, khác hẳn những gì bạn đã quen qua nhiều mùa, có thể có thay đổi trong cách khai thác sân bay, như sửa chữa đường băng, điều chỉnh phương thức bay. Thông tin này thường được cảng hàng không hoặc cơ quan quản lý thông báo; người dân có thể theo dõi các kênh thông tin chính thức, hoặc hỏi chính quyền phường.
Khi có ý kiến về tiếng ồn ảnh hưởng tới sinh hoạt, người dân có thể phản ánh qua kênh chính thức của phường, của thành phố. Phản ánh có thông tin cụ thể (thời gian, mức độ ảnh hưởng, vị trí) có giá trị hơn lời than chung chung. Bài không hứa kết quả của việc phản ánh, nhưng đó là quyền và cách đúng để tiếng nói của cư dân được ghi nhận.
Trong lúc chờ, những biện pháp trong nhà vẫn là thứ chủ động nhất: chuyển chỗ ngủ sang phía khuất, đóng kín cửa vào giờ ồn, dùng tiếng ồn nền đều. Người ở khu sân bay lâu năm thường có sẵn "phương án mùa ồn" như vậy, áp dụng mỗi khi tiếng máy bay tăng lên, và trở về nếp cũ khi mọi thứ yên trở lại.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tuần này máy bay bay qua nhà nhiều hơn tuần trước?
Lý do phổ biến nhất là hướng gió đổi khiến chiều sử dụng đường băng thay đổi, kéo theo đường bay thấp chuyển sang phía nhà bạn. Ngoài ra có thể do mùa cao điểm, thời tiết, hay điều chỉnh điều hành bay. Thường sau một thời gian gió đổi, tình hình lại khác.
Máy bay bay thấp hơn khi trời mưa có đúng không?
Độ cao bay khi tiếp cận được điều hành theo phương thức bay, không phải vì trời mưa mà máy bay bay thấp hơn tuỳ ý. Cảm giác máy bay thấp hơn thường do mây thấp làm tiếng ồn phản xạ, nghe vang và gần hơn. Mưa to thì tiếng mưa còn át bớt tiếng máy bay.
Ban đêm máy bay có bay ít hơn không?
Mật độ chuyến thường thay đổi theo giờ trong ngày, có khung giờ khuya thưa hơn. Tuy vậy tiếng máy bay ban đêm thường nghe rõ hơn vì phố yên, nền ồn thấp và không khí đêm truyền âm tốt hơn. Vì vậy cảm giác ồn ban đêm không tỉ lệ với số chuyến.
Có thể tra trước ngày nào máy bay bay qua nhà mình không?
Người dân khó tra trước chính xác vì chiều sử dụng đường băng phụ thuộc gió và điều hành bay từng thời điểm. Theo dõi dự báo hướng gió kết hợp kinh nghiệm ghi chép của chính mình có thể giúp đoán tương đối. Không nên dựa vào lời đồn.
Tiếng ù đều suốt đêm từ phía sân bay là gì?
Thường là tiếng máy bay lăn bánh, nổ máy chờ, thiết bị cung cấp điện và xe phục vụ ở khu sân đỗ. Tiếng này đều đặn, nghe rõ hơn ở nhà gần khu sân đỗ và khi gió thổi từ phía sân bay về. Cách giảm vẫn là cửa kín và tiếng ồn nền trong phòng.
Muốn phản ánh tiếng ồn máy bay thì phản ánh ở đâu?
Có thể phản ánh qua kênh tiếp nhận ý kiến của phường, của thành phố, hoặc kênh tiếp nhận của cảng hàng không nếu có. Nêu cụ thể thời gian, vị trí, mức độ ảnh hưởng. Nên kiểm tra kênh chính thức hiện hành vì thông tin tiếp nhận có thể thay đổi.