Ở phường Tân Sơn Hòa, giờ cao điểm không chỉ là sáng đi làm và chiều tan tầm như mọi nơi, mà còn chồng thêm những đợt nhiều chuyến bay hạ cánh, cất cánh khiến xe đón tiễn dồn về khu nhà ga. Khi hai thứ trùng nhau, các trục quanh sân bay đông hơn hẳn. Cách sống chung là đọc nhịp đường của chính mình trong vài tuần, xếp việc phải đi qua trục chính vào khung giờ thưa, và để dành giờ cao điểm cho những chặng đi bằng hẻm.
Bài dành cho người đi làm, phụ huynh đưa con đi học, người buôn bán nhỏ trong phường. Không có giờ cụ thể nào trong bài là "chuẩn", vì lịch bay thay đổi theo mùa, giờ học, giờ làm khác nhau theo từng nhà. Mục tiêu là đưa ra cách nghĩ và cách tự lập lịch.
Ba lớp nhịp chồng lên nhau trong một ngày
Lớp thứ nhất là nhịp hành chính: người đi làm, học sinh đi học buổi sáng; tan học, tan làm buổi chiều. Lớp này có quy luật khá đều theo ngày trong tuần, thưa hơn vào cuối tuần và các kỳ nghỉ học.
Lớp thứ hai là nhịp chuyến bay. Lịch bay của sân bay thường có những đợt dày, đợt thưa trong ngày. Mỗi đợt dày kéo theo dòng xe đón tiễn tới khu nhà ga trên trục Trường Sơn và các đường quanh đó. Lớp này không trùng với giờ hành chính, có thể rơi vào buổi trưa, tối muộn hay sáng sớm.
Lớp thứ ba là nhịp sinh hoạt của chính khu phố: giờ chợ Phạm Văn Hai đông người, giờ hàng quán quanh nhà ga đông khách, giờ xe tải giao hàng cho cửa hàng. Lớp này ảnh hưởng chủ yếu tới các đường nội khu và đầu hẻm, nhưng ở những chỗ chợ nằm sát trục lớn, nó lan ra cả trục chính.
Khi hai hoặc ba lớp trùng nhau, đường kẹt nặng. Khi chỉ một lớp, đường vẫn đi được. Lập lịch đi lại thông minh là tìm những khung chỉ có một lớp, hoặc không có lớp nào.
Tự lập bản đồ nhịp đường trong hai tuần
Cách đơn giản nhất để có lịch đi lại hợp lý là quan sát chính con đường mình hay đi. Làm trong khoảng hai tuần:
- Chọn hai, ba trục mình phải đi qua thường xuyên, ví dụ Trường Sơn, Hoàng Văn Thụ, Lê Văn Sỹ.
- Mỗi lần đi, ghi giờ xuất phát, thời gian mất, và cảm nhận đông hay thưa.
- Mỗi tối, mở bản đồ giao thông trực tuyến ở vài thời điểm, ghi lại trục nào đang đỏ.
- Ghi chú thêm ngày trong tuần, thời tiết, có dịp lễ hay không.
- Sau hai tuần, đánh dấu những khung giờ thường thưa và thường kẹt cho từng trục.
Ví dụ giả định: một người đi làm phía Phú Nhuận nhận ra rằng xuất phát sớm hơn hai mươi phút giúp tránh được cả đợt kẹt hành chính lẫn đợt xe đón chuyến sáng. Kết quả là thời gian đi giảm rõ dù quãng đường không đổi. Bản đồ nhịp của mỗi người khác nhau, chỉ có thể tự lập.
Đưa đón con đi học
Giờ đưa con đi học là khung cứng, không dời được. Nhiều trường trong và quanh phường nằm sát các trục chính hoặc trong hẻm, giờ vào học buổi sáng trùng giờ đi làm, giờ tan học buổi chiều trùng giờ tan tầm. Đây là lúc đầu hẻm, cổng trường, trục chính cùng đông.
Một số cách phụ huynh trong khu hay làm: đi sớm hơn để có thời gian dừng đỗ đúng chỗ trước cổng trường; dùng hẻm thay vì trục chính cho quãng ngắn từ nhà tới trường; thay phiên đưa đón với hàng xóm cùng trường để giảm số xe; với con lớn và quãng đường ngắn, an toàn, cho con đi bộ cùng bạn có người lớn đi kèm.
Tránh dừng xe giữa làn đường trước cổng trường để con xuống. Một chiếc xe dừng sai chỗ ở giờ cao điểm làm cả dòng xe phía sau phải dừng theo, và nguy hiểm cho chính đứa trẻ. Nếu cổng trường nằm trên trục lớn, hẹn con ở chỗ dừng an toàn gần đó.
Lịch học thay đổi theo năm học và theo trường; những thông tin về tuyển sinh, phân tuyến trường nằm ở các bài thuộc mục đời sống của trang.
Việc nên làm vào giờ thưa
Đi ngân hàng, bưu điện, cơ quan. Những việc cần đi qua trục chính mà không gấp giờ nên dồn vào giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, khi giờ hành chính đã ổn định.
Đi chợ lớn, siêu thị. Đi chợ sáng sớm trước giờ đi làm, hoặc giữa buổi khi người đi làm đã vào văn phòng. Chiều tan tầm là giờ chợ và đường cùng đông.
Giao nhận hàng. Người bán hàng trực tuyến trong phường nên hẹn giờ lấy hàng tránh giờ cao điểm để người giao không bị kẹt, hàng đi đúng hẹn.
Sửa xe, rửa xe, đổ xăng. Những việc lặt vặt này nên làm khi đường thưa, không gộp vào chuyến đi giờ cao điểm.
Đi sân bay không gấp. Nếu đi tiễn hay đi bay mà có thể chọn giờ xuất phát, chọn khung đã biết là ít đợt chuyến, và tính dư thời gian.
Người làm ca, người làm ở sân bay
Nhiều người sống ở Tân Sơn Hòa làm việc ngay trong sân bay hay các dịch vụ quanh đó, theo ca sáng sớm, ca chiều, ca đêm. Với họ, giờ cao điểm của thành phố lại thường là giờ thưa, còn giờ đi làm có khi rơi đúng đợt chuyến bay dày. Quãng đường từ nhà tới chỗ làm ngắn, nhưng những phút cuối gần khu nhà ga có thể chậm.
Người làm ca lâu năm thường đi bằng hẻm tới sát khu làm việc, tránh đoạn trục chính trước nhà ga, và tính dư một khoảng cố định cho những lần bất ngờ. Đi xe máy gửi ở nơi gửi xe dành cho nhân viên, nếu có, giúp không phải chen vào làn xe đón khách. Chi tiết về chỗ gửi, quy định ra vào khu vực sân bay cần hỏi đơn vị nơi làm việc.
Người về nhà sau ca đêm thường mệt và buồn ngủ, lại đi đúng giờ đường bắt đầu đông buổi sáng. Đây là lúc dễ xảy ra va chạm nhất. Nếu thấy quá mệt, nên nghỉ một lát ở chỗ làm, uống nước, rửa mặt rồi mới chạy xe về, dù nhà chỉ cách vài con hẻm.
Khi bắt buộc phải đi giờ cao điểm
Không phải lúc nào cũng tránh được giờ đông. Khi bắt buộc phải qua Trường Sơn hay Hoàng Văn Thụ vào lúc cao điểm, mục tiêu chuyển từ "đi nhanh" sang "đi an toàn và đỡ mệt". Tính dư thời gian ngay từ đầu để không phải vội; người vội là người lạng lách, chen lấn, dễ va chạm nhất.
Với xe máy, giữ làn ổn định, không leo vỉa hè, không đi ngược chiều để tắt đường. Những đoạn đông dừng chờ lâu, tắt máy nếu đứng yên lâu để đỡ khói cho chính mình và người xung quanh. Đeo khẩu trang, mang áo mưa trong cốp vì mùa mưa có thể đổ mưa bất chợt.
Với ô tô, chọn làn sớm trước những chỗ rẽ vào nhà ga hay ra các trục khác; chuyển làn vào phút chót ở đoạn đông là nguyên nhân phổ biến khiến cả dòng xe chậm lại. Không dừng đỗ đón người trên trục chính ngoài những chỗ được phép.
Và cuối cùng, chấp nhận rằng có những ngày sẽ kẹt bất kể đã chuẩn bị. Một cuốn sách nói, một chương trình phát thanh yêu thích giúp những phút chờ đỡ căng thẳng hơn, miễn là không làm mất tập trung khi lái.
Sáng sớm và đêm khuya: thưa xe nhưng không vắng
Người mới tới thường nghĩ rằng sáng sớm và đêm khuya là lúc đường quanh sân bay vắng. Thực tế, những chuyến bay sớm kéo theo dòng xe đưa khách từ rất sớm, còn những chuyến hạ cánh muộn kéo theo dòng xe đón khách tới khuya. Đường không kẹt như giờ cao điểm, nhưng vẫn có xe chạy nhanh, xe dừng đón trả khách bất ngờ.
Đi lại vào những giờ này, cần chú ý hơn tới tốc độ và ánh sáng. Xe chạy nhanh trên đường thưa, người đi bộ kéo vali băng qua đường, xe ba gác chở hàng cho chợ sớm là những tình huống hay gặp. Bật đèn đầy đủ, giảm tốc khi qua khu nhà ga và đầu hẻm, quan sát kỹ trước khi rẽ.
Với người phải ra sân bay cho chuyến bay sớm, đừng vì nghĩ đường vắng mà xuất phát sát giờ. Khu nhà ga lúc sáng sớm có thể đông bất ngờ khi nhiều chuyến khởi hành gần nhau, hàng xe vào làn đón trả khách vẫn có thể nối dài. Tính dư một khoảng như ngày thường là an toàn hơn.
Ví dụ một ngày được sắp lại
Ví dụ giả định về một gia đình hai vợ chồng đi làm, một con học tiểu học, sống trong hẻm gần Phạm Văn Hai. Khung giờ chỉ để minh hoạ cách nghĩ:
| Việc | Trước khi sắp lại | Sau khi sắp lại |
|---|---|---|
| Đưa con đi học | Ra trục chính, chen trước cổng trường | Đi hẻm, xuất phát sớm, dừng chỗ an toàn |
| Chồng đi làm phía Phú Nhuận | Xuất phát sau khi đưa con, kẹt nặng | Xuất phát trước, vợ đưa con |
| Đi chợ | Chiều tan làm ghé chợ | Sáng sớm hoặc giữa buổi cuối tuần |
| Đóng tiền, làm giấy tờ | Xin nghỉ giữa giờ, đi giờ đông | Dồn vào một buổi giữa tuần, giờ thưa |
| Tiễn người nhà ra sân bay | Đi sát giờ, kẹt Trường Sơn | Đi sớm, dừng đúng chỗ, về bằng hẻm |
Không phải gia đình nào cũng sắp lại được như vậy. Nhưng thường chỉ cần đổi một hai thói quen đã thấy khác biệt về thời gian và mức mệt mỏi mỗi ngày.
Cuối tuần, ngày lễ và những ngày đặc biệt
Cuối tuần, nhịp hành chính giảm nhưng nhịp chuyến bay có khi lại tăng vì người đi chơi, về quê ngắn ngày. Đường quanh nhà ga vẫn có thể đông dù các trục đi làm thưa hơn. Người trong phường thường thấy thứ Sáu chiều và Chủ nhật tối là những lúc đường quanh sân bay đông.
Ngày đầu và cuối các kỳ nghỉ lễ dài là lúc cả ba lớp nhịp cùng tăng: người rời thành phố, người trở về, người đi chơi trong thành phố. Nếu không bắt buộc, hạn chế đi qua khu nhà ga trong những ngày này. Dịp Tết được bàn kỹ trong một bài riêng.
Những ngày mưa lớn, mọi khung giờ đều có thể kẹt hơn vì xe chạy chậm, có chỗ ngập. Khi dự báo có mưa lớn vào buổi chiều, nhiều người chọn về sớm hơn hoặc đợi mưa tạnh mới đi.
Câu hỏi thường gặp
Có lịch chuyến bay nào để người dân tránh giờ kẹt không?
Lịch bay của sân bay và của các hãng được công bố cho hành khách, nhưng người dân khó dùng trực tiếp để dự đoán kẹt xe vì còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác. Cách thực tế hơn là xem bản đồ giao thông trực tuyến và tự ghi lại nhịp đường trong vài tuần.
Đi làm sớm hơn bao lâu thì tránh được kẹt?
Không có con số chung. Với nhiều người, chênh mười lăm, hai mươi phút đã khác biệt rõ, nhưng tuỳ quãng đường, trục đi qua và lịch bay hôm đó. Thử vài mốc khác nhau trong một hai tuần sẽ biết mốc phù hợp với mình.
Cuối tuần đường quanh sân bay có thưa hơn không?
Các trục đi làm thường thưa hơn, nhưng đường quanh nhà ga có thể vẫn đông vì người đi chơi, về quê. Thứ Sáu chiều và Chủ nhật tối là những lúc người trong phường hay thấy đông. Nên xem bản đồ trước khi đi.
Đưa con đi học ở trường sát trục chính thì dừng xe ở đâu?
Không dừng giữa làn đường trước cổng trường. Tìm chỗ dừng an toàn gần đó, trong hẻm hay lề đường được phép dừng, rồi dắt con vào. Đi sớm hơn một chút để không phải vội. Có thể hỏi nhà trường về khu vực đưa đón được khuyến nghị.
Người làm ở sân bay nên đi làm bằng phương tiện gì?
Tuỳ quãng đường và ca làm. Người sống gần thường đi xe máy qua hẻm tới gần chỗ làm, gửi xe ở nơi dành cho nhân viên nếu có. Quy định ra vào khu vực làm việc trong sân bay cần hỏi đơn vị chủ quản, vì mỗi khu vực có quy định riêng.
Giờ nào nên đi làm thủ tục hành chính để tránh kẹt?
Thường là giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều các ngày giữa tuần, khi giờ đi làm đã qua và trước giờ tan tầm. Nên kiểm tra giờ làm việc của nơi định tới và chuẩn bị đủ giấy tờ để chỉ cần đi một lần.